Ескірмейтін естелік - Жаңалықтар. Қазақстанның жаңалықтары. Skifnews.kz ақпараттық портал

Жаңалықтар. Қазақстанның жаңалықтары

Қазақстан, Қазақ, Жаңалықтар, Тіл, Қазақша, Қазақша жаңалықтар, Әдебиет, Телеарналар, Газеттер, Радиолар, Електронды бақ, Дін, Ақпарат, Билік , Хабар,Азаттық, Қаз ақпарат , жаңалықтар бүгінгі, жаңалықтар бүгінгі, жаңалықтар қазақстан, жаңалықтар 2015, жаңалықтар қазақша, бүгінгі жаңалықтар қазақша, қазақстан жаңалықтары, жаңалықтар кз, Қазақша жаңалықтар

Ескірмейтін естелік

НҰРЫН ШАШҚАН НҰРАТА

Әйтеке би Байбекұлының туғанына  370 жыл

Бағытымыз – Нұрата 

«Шымкент» қонақүйiнiң алдында жолаушыларды лық толтыра тиеп алған қалааралық бағыттағы автобус таңертеңгi қараңғылықпен Сарыағашқа қарай бет түзедi. Бағытымыз – Өзбекстан республикасындағы Нұрата ауданы. Ол жерде қазақтың даңқты бiр перзентi, елдiң сөзiн ұстап, көшiн түзеген, аты аңызға айналған Әйтеке би жерленген. Қашанда баба жолын қастерлеп, оның елге, халыққа сiңiрген еңбегiн кейiнгiге үлгi-өнеге етуден ешуақытта кенде қалмаған қазақ емеспiз бе?! Өткен ғасырдың соңына қарай зиялы қауым өкiлдерiнiң көптен көңiлiн күптi етiп, санасын сарсылтқан Әйтеке би бейiтiнiң табылуы, шын мәнiнде, қалың жұртшылықты бiр серпiлтiп тастады. Елдiң бүтiндiгi, қазақтың намысы, бабалардың аманаты деп жүрген азаматтар бастап, қалталы кiсiлер қостап, көп ұзамай үлкен құрылыс жұмыстары қолға алынды. Сөйтiп, мұнда Сейiтқұл әулие мен Әйтеке биге арналған шығыстық үлгiдегi әдемi кесене тұрғызылды (суретте). Жанынан мешiт бой көтердi. Кейiнiрек олардың қатарынан мұражай мен шырақшы үйi және алыс жолдан келген зиярат етушiлерге арнап қонақүй салынды. Мiне, баба басына осындай тарихи-мемориалдық кешен құрылысының бой көтерiп, жас ұрпаққа рухани азық боларлықтай жұмыстардың басы-қасында шымкенттiк белгiлi кәсiпкер, «Әйтеке би» тарихи-мәдени қорының президентi Шаһарбек Оспанұлы Усманов ағамыз жүр.

alashainasy.kz

МОРАЛЬ ТАҚЫРЫБЫНА немесе ӘКЕМНІҢ ӘҢГІМЕСІ

Кешегі тоқсаныншы жылдардың басына дейін кез келген газетте «Мораль тақырыбына» дейтін айдар болатын. Осынау айдардың аясында Құдай-ау, нелер айтылмаушы еді?! Үлкенді сыйлаудан бастап, тілдің тазалығына дейінгі мәселелердің бәрі-бәрі көрініс табатын. Ол жылдары әсіресе нанды қастерлеу деген мәселе бірінші орында тұрушы еді. Мақалалар да осы тақырыпты қаузайтын, нанды қастерлеу мәселесі лирикалық жырларға да арқау болып жататын. Сексенінші жылдардың басында жазылған Мұхтар Шахановтың бір балладасындағы сюжет желісі осы нанды теуіп өткен келіннің әрекетін айыптауға құрылған еді. Келіннің барлық көргенсіздігін кешірген ата нанды тепкенін кешіре алмаушы еді ғой. Ұлына «келінді қай жерден әкелсең сол жерге қайта апарып таста!» демеуші ме еді?!

vk.com

АДАЙЛАР КӨТЕРІЛІСІ ТУРАЛЫ НЕ БІЛЕМІЗ?

Қазақ халқының тарихындағы Сырым, Исатай-Махамбет, Кенесарыдан кейiнгi үлкен бас көтерулердiң қатарына жататын Иса мен Досан бастаған көтерiлiс - Маңғыстау шаруаларының патша үкiметiнiң отарлау саясатына қарсы көтерiлiсi. Шығыспен қатынас жасайтын барлық су және керуен жолдары Маңғыстау арқылы өткендіктен Патшалы Ресейдің Шығыстағы басқыншылық саясаты үшiн Маңғыстау түбегiнiң стратегиялық мәнi зор болды. Сондықтан патша үкiметi Маңғыстау түбегiн он сегiзiншi ғасырдың бас кезiнде-ақ өзiне бағындыруға әрекет ете бастаған едi.

meta.kz

ҚОЙНАУЫ ТОЛЫ КИЕЛІ МЕКЕН

Туризм – бүгінде әрбір елдің экономикасының тірек салаларының біріне айналған қомақты табыс көзі. Қазіргі дамыған әлемді туризм саласынсыз көзге елестету мүмкін емес. Бұл ретте біздің ел де айтарлықтай үлкен мүмкіншіліктерге ие. Бүкіләлемдік туристік ұйымның болжамы бойынша Қазақстан Республикасы тұрақты туризмді дамыту үшін болашағы бар елдер сапында.

alashainasy.kz

КҮЙ АТАСЫНАН МАҢҒЫСТАУДА ҚАЛҒАН МҰРА...

Былтыр тойланған ұлтымыздың ұлы перзенті Құрманғазының 190 жылдығы тарих қойнауына кетті. Ауыз тұшытқандай жақсы-жақсы шаралар, концерттер, күй сайыстары өтті. Әсіресе, Атырауда ұйымдастырылған 1000 домбырашылар оркестрінің ғажайып концерті таңдандырмай қоймады.

362kz.kz

ТАРИХ ТҰҢҒИЫҒЫНАН ЖЕТКЕН ЖӘДІГЕР

Түпқараған ауданындағы Меретсай, Түбежік-1, Түбежік-2 жерлеріндегі ерте темір дәуірі ескерткіштеріне жатқызылатын орындарға жүргізілген археологиялық зерттеулер жұмыстарының нәтижелері ғылыми әлемде сенсацияға баланып, Қазақстан тарихының белгісіз парақтарын ашты. Өзге аймақтарда күйреп, жермен жексен болған, орнын топырақ басып, уақыт бедерінен жоғалып кеткен ежелгі ескерткіштердің біздің өлкемізде сақталып қалғандығы таң қалдырады. Бұлай болуына қайсыбір кезеңдерде құрылысқа ыңғайлы жергілікті ұлутасты пайдалану да өз әсерін тигізуі ықтимал.

362kz.kz

ҚҰДІРЕТІНЕН ТАС БАЛҚЫҒАН МАСАТ АТА

Ұзақ сапардан арып-ашып келе жатқан жолаушы да, жол үсті өтіп бара жатқандар да әулие қасына келгенде атынан түсіп, өлілерге бағыштап құранын оқиды. Қайда жүрсе де қолтығынан демеп жүрген құдіреттілігіне басын иеді. Алдағы татар несібесіне, көрер қызығына көмек сұрайды. Өзінің күні бүгінге дейін жер басып, дәмі таусылмай ел қатарлы тірлік керуеніне ілесіп жүргеніне бірден-бір себепші әулиелі құдай, одан кейін осы әулиелер екеніне имандай сеніп аттанады. Өйткені, алдындағы әулие туралы ұрпақтан ұрпаққа жалғасып келе жатқан аңыз да, көрсоқыр болмаса көз алдындағы көрініс те оның тегін, қарапайым жан еместігін, адам баласының ойы жетпес, қиялы шарықтамас керемет тылсым күш иесі екендігін дәлелдегендей сайрап жатыр. Ана көк шақа тастардағы іздердің солай жатқанына да бірнеше ғасырдың жүзі өтіпті. Ел басынан талай-талай оқиға өтті, бірін-бірі қуалап талай жылғадан су ақты. Бәлкім сол іздердің үстімен қолы қаралы басқыншының да, ел қорғаған батырдың да алмас тұяқ тұлпарлары әрлі-берлі талай өткен шығар. Бірақ, сонда да сыны бұзылмаған қалпы, өзгермеген, әулие кеше ғана жүріп өткендей, кеше ғана мына адамдардың ынсапсыздығына, екіжүзділігіне, опасыздығына, қаралы қолына налып, ұяттан өртеніп, шыдай алмай көкке ұшып кеткендей. Көз алдындағы көк тастағы із, өтіп кеткен жылдар қатпарларынан жеткен аңыз...

vk.com

ҚОЖАКЕЛДІ БАТЫР

Осы бір қасиетті өлкенің әрбір қырат-жартасы, сай-саласының өзі тиіп кетсең таңғы шықтай сау ете түсер шежіреге толы. Көкірегі күмбірлеген қариялар ел басына күн туған қиын кезеңдерді, елі үшін қарсы келген жауына кеудесін тосқан небір айтулы батырлар жөнінде талай-талай әңгіме де қозғаған.

odessa.od.slando.ua

МАТЕМАТИКАНЫҢ МЫҚТЫСЫ БЕРЕКЕТ ЖҰМАЛИЕВ

Маңғыстау жерінде туып, білім қуып сонау Алматыға барып, сол білімнің соңында қажымай еңбектенген белгілі ғалымдардың бірі Берекет Жұмалиев болатын. Ол ұзақ жылдар бойы Қазақ мемлекеттік университетінде және Алматы технологиялық институтында аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарған. Баспа бетінде жарық көрген еңбектерінің қатарында екі монография, жүзден астам мақалалар мен хабарламалары бар. Ол өзі айналысқан ғылым саласы – жалпы механика, деформацияланатын денелер механикасы, космоновтика және жоғарғы оқу орындарына арналған ғылыми әдістемелік мәселелерді жете меңгерген өзгелерде көп кездесе бермейтін ерекше талант иесі еді.

buqarbay.wordpress.com

ТУ ҰСТАҒАН АДАЙДА ҚОЗЫБАҚ ДЕГЕН ЕР ӨТКЕН

«Белгілі ерден Бегей бар» дегендегі Бегей – Бегейдің кейінгі ұрпақтарынан шыққан батырларына да қаратыла айтылған қанатты сөз болып қалыптасуы әбден мүмкін. Ал, Бегей ұрпақтарының ішінен жырларда айтылатын бірнеше белгілі батырлар шыққан. Олардың ең басында Қозыбақ батыр тұрады. Қозыбақ батыр – Адайдың ең алғашқы ту ұстаушысы.

vk.com

ДҮЛДҮЛ ЖЫРШЫ, СҰҢҒЫЛА КҮЙШІ ШАМЫҒҰЛ

Қаратаудың етегінен аққан бұлағының сылдыры үзілмеген, екі-үш адамның басы қосылса күмбірлеген домбыраның сазы үзілмеген, кеш түсе үй алдындағы төбе басында жиналып әріден тарихыңды қозғар сұңғыла қарияның үні үзілмеген Жыңғылды жерінде ойын қызығына берілген қара табан балалар бірде болмаса бірде әлгі дана қарияның қасына жиналушы едік. Әсіресе аппақ шатырадай көйлегінің жеңін шынтағына дейін түріп, қара шанақтан күй сауып, қара сөзден жыр сауып, арасында домбырасын тізесінің үстіне қоя салып, құлақ құрышыңды қандырар әңгіме айтатын Шамығұлдың қасынан шықпаушы едік. Өйткені, оның әңгімесі ана тақыр бойында тігіліп, тізулі қалған асықтан да қызық, бәс тігісіп ойнаған ойында мерейің үстем түсіп, өзіңді арқалаған біреудің арқасында келе жатқаннан да әсерлі еді. Бәлкім, бірінің болмаса бірінің құлағында қала берсін дей ме, анда-санда сол топырлап ойнап жүргендерді қасына шақырып алып, әкең жайлы, атаң жайлы кейбір әңгімелерін қазіргі айтар жырмен, тартар күйімен байланыстыра жөнеледі. Сол кездегі мерейіңнің өсетіні-ай! Жан-жағыңдағы сирақтары күнге күйіп жалтырап отырғандарга қоқилана қарап, сұңғыла қарияға жақындай түсесің... Одан бері де талай жылдардың жүзі өтіпті. Балалықтың ауылының көзден ұшып, көрінбей кеткеніне не заман. Жүрегіңе сағынышын ұялатқан бала кезің анда-санда жарықтан сығалап, өткенді еске түсіріп кеткені болмаса оның жолына барар сүрлеу де бірте-бірте жанарың жетпес алысқа, сағымға айналып бара жатыр.

362kz.kz

ҚОС ТҰЛҒАҒА АРНАЛҒАН КЕРЕМЕТ КЕШ

Қазақ поэзиясы мен күй өнерінде ойып тұрып орын алған Фариза Оңғарсынова мен Қаршыға Ахмедияровқа арнаған шығармашылық кеш өтіп, оқырман, тыңдарман қауым тұлғалардың шығармашылығымен қайта бір қауышып марқайған еді. Жалпы, қазақ халқының поэзия бағының шоқ гүлдерінің ішінде отты жырларымен дараланған, көрнекті қайраткер, Қазақстанның Халық жазушысы, Мемлекеттік сыйлықтың иегері Фариза Оңғарсынова болса, дәстүрлі өнерде Қазақстанның Халық әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың иегері Қаршыға Ахмедияров. Бұл екі тұлға бүкіл әлем өнерімен теңесетін қазақ өнерінің биік шыңында тұрған есімдер. Өкінішке орай, бұл қос жұлдыз қазір ортамызда жоқ. Бірақ та кейінгі ұрпағына мәңгілік мұра қалдырған бұл екі тұлғаның шығармашылығы қашанда өміршең.

ТЕКТІ ТҰЛҒАЛАРДЫҢ МӘҢГІЛІК МЕКЕНІ – МАҢҒЫСТАУ

Кіші жүздің ішінде сегіз арыс деп айтылатын Адай руының Мұңалынан тараған Шоғы батырдың ұрпақтары, яғни Қырықмылтықтар ел Тәуелсіздігінің тартуын тиімді пайдаланды. Туған халқының азаттығы жолында жанын берген, қасық қанын төгіп, қазақ елінің іргесін нығайту үшін құрбан болған батыр бабаларының ерлігін анықтады. Жоңғардың жойқын шапқыншылық заманында жауды тойтарған дүлей күш иелерінің ерлік тарихы бүгінгі ұрпақтарына да жетті. Сол батырлығының арқасында елін қорғау жолында қаза тауып, мәйіті киелі Түркістандағы қасиетті Қожа Ахмет Ясауи қорық мұражайына жерленгенін дәлелдеді.

362kz.kz

СҰЛТАН-ҮПІ ӘУЛИЕНІҢ СЫРЛЫ ӘЛЕМІ

«Сұлтан-үпі жерасты мешіті, қорымы және сайы» Түпқараған ауданы, Таушық ауылынан 30 шақырым солтүстік-батыс бағытта, Сарытас шығанағына таяу, сай жиегінде орналасқан. Маңғыстау жерінде сақталған аңыздар бойынша, мұнда халық әулие санаған 360 сопы өмір сүрген және жерленген делінеді. Олардың есімдері негізінен Маңғыстаудың кең даласында жоғалып кеткенмен, халық жадында кең тараған Шопан-ата, Масат-ата, Сұлтан-үпі, Қараман-ата, Шақпақ-ата, Қошқар-ата, Бекет-ата т.б сынды әулие-әмбиелер есімдері сақталған. Жергілікті тұрғындар осы күнге дейін олардың аттарын құрмет тұтып, мыңдаған зияратшылар олардың әруақтарына бас июге асығатын киелі орны болып табылады.

bnews.kz

ЖЕТІ ҚАЙҚЫ

«Жеті қайқысы» – 19 ғасырдың екінші жартысы мен 20 ғасырдың бас кезінде Маңғыстау түбегінде өмір сүрген халық өнерпаздары, сал-серілер. Олар: Өскенбай (күйші-домбырашы, әнші әрі жыршы), Тұрсын (әнші әрі күйші-домбырашы), Әділ (әнші әрі жыршы), Досат, Жылгелді, Тәстемір және Шолтаман (бәрі де әнші болған). Осы жеті өнерпаз жұбын жазбай бірге жүріп, Маңғыстау, Хиуа мен Хорезм аймағын, Жем мен Жайық бойын аралап, өнер көрсеткен. Ешкімге бас имей, өздерін тәкаппар (қайқайып) ұстағандықтан ел ішінде «адайдың жеті қайқысы» атанып кеткен. Бұлардың ішінде Өскенбай шығармалары көбірек сақталған.

vk.com

ЕСКЕРТКІШ ЕЛДІКТІҢ БЕЛГІСІ

Көшер Байғазиев туралы

Ел басынан өткен анау бір алмағайып замандарда туған халқының көш басынан табылып, ата-бабадан мұра боп қалған қасиетті топырақты жан-жақтан тістелеген жат жұрттың талауына салдырғысы келмей арпалысып өткен, елінің болашағы үшін жанын құрбандыққа шалған ерлер әлі халық жадында. Олардың кезіндегі арманы, алдына қойған мақсаты өз тағдырынан ел тағдырын жоғары қойып, бодандықтың тар бұғауынан құтылу жолы еді.

putidorogi-nn.ru

БЕЛГІЛІ «БЕС ЖҮЙРІКТІҢ» ТӘЛІМГЕРІ

Кешегі күнге дейін ұлттық өнердің ұлы тұлғалары ел аузында жатталып, заман өткен сайын есімі жаңғырып келсе де кеңестік кезеңнен бертінгі уақытта оларға деген көзқарас өзгерді. Заманауи ағымға әбден бет бұрған бүгінгі толқын өкілдері үшін ұлттық өнер тарландары тарих толқынына түсіп, өткен заманның бір көрінісі ретінде қалып барады. Сондай тұлғалардың бірі – Маңғыстаудың дүлдүлі Зәкәрия ақын.

mangystau-view.com

АРҚАРЛАР ЖАЙЛАҒАН ЕТЕГІН, ҮСТІРТІМ КИЕЛІ МЕКЕНІМ...

Бірде қосылып, бірде жан-жаққа бытырай қашқан тарам-тарам жолдармен күншығысқа – Үстірт қорығына бет алып келеміз. Бұрындары өлке тарихына байланысты іссапарда болып кеткен таныс жерлер көзіңе оттай басылады.

vasca.35photo.ru

АТАЛАР АМАНАТЫН АРҚАЛАП КЕЛГЕН АЗАМАТ

Пенде едім бұл пәниден жиғаным кем,
Арымды алып келдім иманыммен.
Шешемнің сүті сіңген сүйегімді,
Жат жұрттың топырағына қимадым мен.
Қолымда дәнеңем жоқ берер бөліп,
Беріңдер ата жұртта өлерге ерік.
Алтындай арқалаған сүйегімді,
Тастаңдар топырағыма терең көміп.

                        (Шыңжаңдық ақын Жәркен Бөдешұлы)

thenews.kz

БАТЫР БАБАСЫНА ТӘУ ЕТКЕН ТҰЛҒА

Иса-Досан ескерткіші туралы

Қазан айының қақ ортасында сәнімен, салтанатымен, дүбірлей өткен Иса мен Досан тойына халқымыздың маңдайына біткен игі жақсыларының қатарында Әбіш Кекілбаев ағамыз да шақырылған болатын. Алайда, денсаулығы сыр беріп қалған Әбекең ол жолы келе алмады.

Той өтті. Әбіш аға да оңалып, шаруасына кірісті. Соңғы кезде тақырыбы ауқымды, көлемді бір еңбек жазу үстінде дегенді естуіміз бар-ды. Ондайда шығармашы адамдар басқа дүниені ұмытып, шабытының жетегінде кете барады. Десек те, бір кезде шығармасында ыңыршағын айналдыра зерттей жазған адайлардың Маңғыстауға оралуынан бастап, XIX ғасырдың аяқ кезіне дейінгі шырғалаңға толы шытырман дәуірдің басты қаһармандарының қатарында тұрған Иса мен Досанның ескерткішін көрмей, олардың рухына тәу етпей, үнсіз қала беруге бойына туа біткен зияттылық, тектілік жібермеген болар, арнайы келіп, Форт-Шевченкоға бір соғып кетті. Қасында зайыбы Клара жеңгеміз, жақсы көретін інілері Өмірзақ Озғанбаев пен Жауымбай Қараев бар.

Уақытында Александр патшаның, Кеңес заманында Лениннің мүсіні тұрған «Күйік патша» аталып кеткен биіктік  қаланың төбесінен қарап тұрған әжептәуір шоқы болатын. Иса мен Досанның алып бейнесі осы шоқының басында тұр. Шоқының етегі бүгінде тас төселген кең алаң болған, баурайы жасыл шалғын. Шоқының басына қарай мәрмәрмен жиектелген, әсем электр шамдарымен безендірілген баспалдақтар апарады. Баспалдақтардың нешеу екенін санамаппын, білетіндердің айтуынша, 200-ге жақындайтын көрінеді. Ескерткіштен сәл төменіректе тағы бір кішігірім алаң бар. Ағамыз шаршап қалар деген болар, ескерткішті осы алаңда тұрып тамашалап, кейін қайтайық дегендер болып еді, «Алыстан аңсап келгенде алақанымды бір тигізбей қайтамын ба?» деген Әбіш аға шоқының басына дейін көтерілді. Ескерткішті асықпай, айнала қарап көріп, маңдайын тигізіп, сүйсінісін жасыра алмай:

– Батыр бабаларыңа лайық қылып жасаған екенсіңдер, айналайындарым! Құтты болсын! Айбарың, айбының болсын, шырақтарым! – деді. Осы биіктен қаланы барлай, шола бір қарап алды. Аудан әкімі Серікбай Тұрымов шетелдік компаниялар орын тепкен жағалауды, қаланың енді қанат жайғалы тұрған жазықтықты көрсетіп, қолға алынып жатқан жаңа құрылыстар жайлы айтып берді. Оған да әз аға қуанып: «Еліңнің туындағы қырандай шарықтап ұшуға қанат қомдап жатыр екенсіңдер ғой, айналайын, ұзағынан болсын!» деп тағы мәз қылды. Тойдың қалай өткенін сұрап «Көшер келді ме? Айналайын, елінің мақтанышы үшін туған бала ғой, ол деген» деп елжіреп те алды.

Осы жерде колледж студенттері Әбіш ағасынан қолтаңба алып, бірге суретке түсті. Осы жерде отырып, анадайда қабырғасы қалқиып тұрған, бір кезде маң даланың әзірейіліндей болған қамалдың құландысы туралы сөйлеп кетті ғой! Иса мен Досанның көтерілісі қалай басталып, қалай өткенін, қамалды қалай қоршағанын, кейін көтеріліс жанышталғаннан кейін елдің қалай қанжоса болғанын көз алдынан кино кадрларындай тізбектете өткізіп, әдемі суреттеп, құмарыңды қандыра әңгімеледі.

– І Петрден бастап ең соңғы патша Николайға дейінгі Ресей билеушілерінің көкейін тескен бір арман – бүкіл шығысты, әсіресе Үндістанды билеу, үнді алтындарына қол жеткізу болатын. Ол үшін небір құйтырқы амал-шарғы, қантөгіс соғыстар, саяси ойындар үздіксіз жүріп жатты. Павел патша Наполеонмен одақтасып, Үндістанға бірге шабуылдауға шақырды. Бірақ, Наполеон келісуін келіскенімен, ашық соғысқа бармады. Одан кейінгі патша Александр Үндістанға қарай Наполеонсыз-ақ қадам басуды ұйғарды. Бұл жолда Маңғыстау, Орта Азия, Иран жатыр еді. Александр патша ең алдымен осы жолдағы ең бірінші кедергі – тентек, бағынбайтын адайларды жақсылап соғып, бас көтере алмастай жаныштап тастауды ұйғарды. Бұл үшін сойқан заңдар шығарып, халықты әдейі ашындырып, бас көтеруге мәжбүр етті. Көтеріліс басталған бойда-ақ Кавказдан, Орал бойынан, Орынбордан әскердің ағылып келе бастауы, ең бір атақты, тәжірибелі әскер басылардың тартылуы  олардың бұрыннан да тастүйін әзір болғанын, тек сылтау ғана жетпей тұрғанын білдіртеді. Патша әскері халықты бала-шағасына дейін аямады. Иса мен Досан жасақтары соңдарынан ерген он мыңдай халқымен бірге Хиуа хандығына қарай ығысты. Хан Исаны сыйлап, Борсу қаласын берді. Қазақтар осы қаланың төңірегіне орналасты. Бұлай еткенде, Хиуа ханы орыстардың Маңғыстаумен тоқтамайтынын, енді өзіне қарай қозғалатынын, бір сойқан соғыстың болатынын біліп, Иса, Досан сынды жүрек жұтқан ерлерді өзіне қалқан етуді ойлаған болатын. Патша әскері Маңғыстауды отарлау арқылы өз жолындағы басты кедергіні жойып, елдің жылқысы мен түйесін қиындықсыз тартып алып, Хиуа хандығына қарай жорыққа шықты. Хиуа хандығын хиуалықтардың өздері емес, осы Маңғыстаудан ауып барғандар, солардың ішінде Иса мен Досан жасақтары, түркімендер қорғады. Ал, мынау тұрған Иса, Досан аталарың халықтың бостандығы, жерінің азаттығы үшін бастарын өлімге тігіп, күші басым жаумен ашық шайқасқа шықты. Бұл жерде тағы бір айтатын жәй бар  патша әскері 300 мың халқы бар Тәшкен қаласын 1300 солдатпен барып, басып алды. Орта Азия хандарының ешқайсысы оларға қарсы өз әскерін шығарып, айтарлықтай соғыс сала алмады. Тек адайлар ғана басқыншы әскерінің тұтас бір бөлімін жойып жіберіп, ауыр артиллериялы бекініске шабуыл жасап, бетпе-бет шайқасқа шықты. Ауыр-ауыр соққылар берді. Осының өзі-ақ біздің батыр, жауынгер халық екенімізді әйгілеп тұр, – деді Әбіш аға толқып, тебірене тыңдап тұрған жастарға қарап.

– Тойға келе алмадым, айналайындар. Айыпқа бұйырмаңдар, ұрса көрмеңдер. Ештен кеш жақсы деп, сәтін түсіріп отырғаным осы. Ескерткішті көрдім, құмарымнан шықтым. Әдемі, айбынды ескерткіш болыпты. Тәу еттім, тәуба қылдым. Ақкетік өсіп келе жатыр екен, елжанды балаларым бар екен, нар екен, соны көріп тағы шүкіршілік еттім. Халқымыз еңбекқор, заманымыз тыныш, қай жаққа қарасам да жасампаздықты, тынымсыз еңбекті, бейбіт тұрмысты көремін. Тәуба қылмай, шүкіршілік етпей қайтемін! Айналайындар, жақсылық істеңдер, жақсылыққа қарай жүріңдер, сонда заманың да жақсылыққа толы болар, – деп мынау еркін көсіліп жатқан Ақкетікті, анау жалпақ қырды, сонау телегей теңізді, мынау қастарында тұрған бізді түгел сыйдырып жіберердей құшағын жайып, еміреніп алды әз аға, Әбіш аға.

Осыны ғана күтіп тұрғандай күзгі тұман сейіліп, күн нұрын төгіп, дүние түгел Әбіш аға болып мейірленіп сала берді. «Айналайын кемеңгерім, сен аман бол! Сен аман бол!» деп лүп-лүп соққан Ақкетік жүрегінің лебіндей болып, самал жел есті...

Айсағали ҚЫДЫР.

«Skifnews.kz» ақпараттық порталына гиперсілтеме жасалған жағдайда ғана материалдарды қолдануға рұқсат етіледі. Ақпараттан дәйексөз алынғанда міндетті түрде сілтеме жасалуы тиіс. Жазбаша түрде рұқсат берілмеген жағдайда материалдарды коммерциялық мақсаттарға пайдалануға болмайды.

E-mail: info.skifnews@gmail.com

Сайтта жарнама орналастыру

   

Skifnews жаңалықтарын Facebook-те
оқу үшін "Нравится" белгісін басыңыз

  

 


©2016 Skifnews.kz. Авторлық және жарнама құқықтар толығымен сақталады.

DivideGroup — сайт әзірлеуші