Әдебиет және өнер - Жаңалықтар. Қазақстанның жаңалықтары. Skifnews.kz ақпараттық портал

Әдебиет және өнер

Среда, 01 апреля 2015 11:36

Бекжан Тұрыс ұйғыр ма?

Бүгін – Күлкі күні. «Әзілің жарасса, атаңмен ойна» дейтін қазақ қалжың-қағытпаны қашан да теріс көрмеген. Тап осы күнді арнайы атап өтпесе де, дәл осы күнді аңсап күтіп, қалжың көтерер құрдасын сан соқтырып алдап кетуді мұрат етпесе де, қазақ әдемі әзілдің бағасын қадам заманнан білген де, бағалаған да. Жан тапсырып жатып та әзілдеп кеткен актерлер болыпты. Себебі әзіл түбі – зіл, зілдің түбі – шындық. Ал адам көңіл түкпірінде үнемі шындық іздеп жүретінін өзі де сезбейді. Бұл күлкінің бір қыры болса, ең басты қыры, күлкі – жанның шипасы. Бір рет жақсылап тұрып күлгеннің денсаулыққа пайдасы зор екенін екінің бірі біледі. Әзілдескенді жақсы көретін, ойнамаса ойындағысының бірі кем боп тұратын көңілді жандар қай театрдан да табылады. Балдай тәтті әзілімен төңірегін базар жасап, отырған жерін ду-ду күлкіге көметін тілі уытты артистер қалжыңға бір иығын беріп тұрмаса ішкен асы бойына тарамайды – юмор мен сатираның ордасы да осы театрлар. Назарыңызға кешегі күннің әзілі мен бүгінгі толқынның қалжыңын қатар бердік, күліңіз, күлкі өмір жасты ұзартады...

Вторник, 31 марта 2015 14:08

Таланттың бәрі – театрда

Табиғат баршасын бірдей етіп жаратса да, танымал адамдардың бойынан ерекше қасиет, бөлекше мінез байқап жатсақ, таңдай қағып таңырқап жатамыз… Мүмкін, олар ел алдында жүрген белгілі адамдар болғандықтан ерекше қасиет іздеуіміз заңды да болар. Асылында, ол да адам, адам болған соң әр нәрсені ермек етеді, ол үшін айырықша қасиет те, өткір мінез де, елден ерек жаратылыс иесі болуы да шарт емес.

Алайда «Егер адам талант болса, ол барлық жағынан талантты» деген сөз тегін айтылмаса керек. М.Әуезов атындағы академиялық драма театр актерлерінің әмбебаптығы әр-әр жерде көрініп қалып жүреді. Жұрттың бәрі соңына шам алып түсіп іздеп, таппай қоймайтын, тауып алса тап сондай қырын айтқызбай тынбайтын басында алты емес, жеті өнерге дейін жетіп-артылатын таланттар бұл театрда жетерлік. Мұнда әуелетіп ән салу да, буын-буынды былқылдатып билеу де, дүйім елді аузына қаратқан асабалық та, сахнада сартылдатып сайысып, спортпен айналысу да өнер болып саналмайды. Өйткені екінің бірі бұдан қаражаяу қалмаған.

 АлАсанәлі Әшімұлының, Құман Тастанбековтің, Саят Мерекеұлының талайды таңдай қақтырған танымал тастаяқ шеберлері екенін тізбелеп, таратып айтпай-ақ қояйық. Онсыз да белгілі. Бірақ талай сұлуды ойнап, таңдай қақтырған, бүгінде жетпістің биігінен көрініп отырған Торғын Тасыбекова апамыздың жас күнінде 3-разрядты волейболшы болғанын, көркем гимнастикамен айналысқанын екінің бірі біле бермес. 80-ге келіп қалған Нүкетай Мышбаева апайымыздың аптап ыстық, аязды күнге қарамай ішкі және сыртқы үйлесімділік үшін әлі күнге суық су құйынатын батылдығын айтпағанымыз әбестік болар. Дайын көлік тұрса да, денсаулығы үшін жаяу жүргенді дұрыс көреді.

Жә, мұны қойыңызшы, мысалы, театр актрисасы ғана емес, кинода да жұмбаққа толы жанарымен есте қалатын Шынар Асқарованың артистіктен бөлек, ауыр атлетикамен де айналысқанынан  хабарыңыз бар ма? Ия, ия, спортты сүйетін отбасында тәрбиеленгендіктен, өзінен екі жас үлкен ағасы ауыр снаряд, гир көтерумен айналысқандықтан, Шынар да бір көзін осы өнерге салып өсіпті. Кеңестік кездегі теледидардан таңғы сағат 6-да берілетін «Начинаем утреннюю зарядку. И раз, и два» деген таңғы жаттығу болушы еді ғой, осыны Шынар тәтті ұйқысын қиып тұрып, ерінбей жасап өскен. Жүгіруден де алдына жан салмаған. Студент кезінде бос жүруді бойына ар санаған болашақ актриса жатақхананың жертөлесіндегі ауыр атлетика секциясына барып қатысады. Ауыр гирлерді көтеріп, көрсеткіштері де тәуір болып, жаттығып жүргенінде жаттықтырушысы келіп: «не өнерді, не зілтемірді, тек екінің бірін ғана таңдауға, ақылына құлақ салса, дәл жатақхана іргесінен ашылып жатқан у-шуға баруға» кеңес береді. Сөйтіп зілтемірші Шынар у-шуға шу-у-у деп тартып кетеді. Айтпақшы, ол бұл спорттың пайдасын да көріпті. Үш-төрт жыл бұрын театрдағы жігіттер 8 наурызда қыздар арасында амреслинг жарысын ұйымдастырғанда, Шынар Асанәлі ағасы тіккен ақшалай сыйды құрбыларының бірде-бірін өзіне тең келтірместен жеңіп алған екен. Актриса Зәуре Көпжасарова да ілгеріректе желмен жарысқан жүйріктің өзі болыпты. Бұл аз болса, ауыздығымен алысқан асауды тақымына қылбұрау салып тұрып үйрететін, соғымға жылқы байлайтын өнері тағы бар. Марқұм әжесі палуандармен күресіп, алып ұрып, жігіт біткенді жерге қарататын жүректілігінен бөлек, түйемен жарысқан желаяқтың өзі болыпты, «соның қасиеті сенде қалған» деп отырады екен үй ішіндегілер. Зәуре де күні бүгінге дейін әлдекімге ашуланса, ренжісе, іштегі қыжыл-өкпесін  шығару үшін әлденеше айналым жүгіріп келетін көрінеді. Ал қазысы жеңді білектей болып жарылып түсетін жылқыны баптаудағы Зәуренің «рецепті» тіпті бөлек, ол байлаған соғымның ерекше тіл үйіретінін ауылдастары әлі күнге тамсанып айтатыны бар.

       Ал театр актері Жұмағали Махановтың қамшы өретін өнерін әріптесі Бекжан Тұрыс аузының суы құрып тұрып әңгімелейді. Өзінен сұрағанымызда, «Бұрыннан бар өнер ғой. Қайтейін енді, баяғыда «Ғасырдан  да ұзақ күн» спектаклі алғаш сахнаға шыққанда дүкеннің қамшылары шыдамай, көрерменнің көз алдында шарт-шарт сына берді. Реквизит жасайтын жігіттердің өрген қамшысы да әлсіздеу болып, шыдас бермеді, амал жоқ, спектакльге жаным ашып, сондағы сегіз жігітке арнап 8 қамшы өрдім. Солар әлі күнге дейін бар. Қамшыдан шартылдаған дыбыс шығу үшін өрілуі де бөлек болады. Ал анау дүкен мен базардың күші де, тілі де жоқ дермантин қамшысынан еш қайыр жоқ» деп бір қайырды. Бекжан ағамыз әріптесінің қарапайымдылығына күйіп кеткендей жанұшыра басқа да қасиеттерін айтып тауыса алмай жатыр: «Білесіз бе, бұлар тұқымымен мықты футболшылар. Шындап айналысса, «Қайратыңның» шашасына шаң жұқтырмаған кез келген мықты аяқдопшысынан айласын асыра алады. Футбол деймін-ау, үстел теннисін ойнағандағы шеберлігін айтсаңшы! Кез келген мықтың мұның жанында жіп есе алмай қалады! Түуу, тастаяқ ойнағанда кім теңесе алар екен?» Ал режиссер Әубәкір Рахимов атақты Бексейіт Түлкиевпен бірге у-шу өнерімен жаттыққан. Тіпті ол кісінің сиқыршылық өнері де бар көрінеді. «Спектакльге қажет болып жатса, актерлерге бір-екі сиқырды өзі-ақ үйретіп бере алады»,- дейді қарашағырақтағылар.

       Жоламан Әмір каратэмен айналысып, ешбір аурухана маңына жолатпаған кезде, Желтоқсанның жарасын осы спортпен өзі-ақ емдеп, жазып алған. Ермек Бектас та күрес, дзюдо, теннисті қатар алып жүрген актер. 2011 жылы театр ішінде ұйымдастырылған кубокты жеңіп алып, 100 мың теңге мен музыкалық  аппаратураларды иеленген. Жалпы, Әуезов театрының қай-қай артисінің де бойында бұғып жатқан бір-бір өнер баршылық.

                                                                                                                   

Дайындаған Мәдина Алиакбарова

 

Ресейдің Халық артисі, Ресей Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, тағдырдың жазуымен орыс өнерін өркендеткен әлемге танымал қазақ қызы Алтынай Асылмұратова  «Астана Опера» театрының балет труппасының көркемдік жетекшісі болып елге келді. Онымен бірге Ахмет Жұбановтың шөбере жиені, Нидерландының, Германияның, Норвегияның, Ирландияның Жапонияның ең айтулы симфониялық оркестрлерінде бас дирижер болып, талғампаз еуропалықтарды өнеріне бас идірсе де, қазақ азаматы екенін қалтасындағы Қазақстанның көк паспорты айғақтайтын ұлтымыздың мақтан етер ұлдарының бірі Алан Бөрібаев та «Астана Опера» театрының бас дирижері болып оралды.

Суббота, 28 марта 2015 17:36

Мини-әңгімелер

 І

«Анна Каренина кім?» деп сұрағанда, Лев Толстой сезімін, қиялын, парасаты мен шеберлігін, қоғамға артар кінәсін, заманға жүктер сөзін Аннаның бойына жинақтағанын айтады.

– Оқырманның, бағалаудың әділеттілігі, жарияланудың ләззаты, жазудың жауапкершілігі, халықтың ықыласы сіз үшін қандай?

«Соңғы кездері менің ақын болғым келіп жүр. Әсіресе, өлең деп айтуға тұрмайтын, қарапайым ұйқастан да жұрдай туындылар қазақ поэзиясындағы «шедевр» ретінде мақталып және сондай «біртума» шығармалар бәйгеден озып келгенде, қараптан-қарап шабытым оянып кетеді. 

Среда, 25 февраля 2015 16:13

Софы мен Шәмшінің көршілігі

Құдай қосақтаса, кіммен кім көрші болмайды? Алматыдағы «тещин язык» аталып кеткен ұзын әрі тар көшеде орналасқан «алқаштардың ақ үйі» мен «сараңдардың сары үйі» туралы қағытпа қалжың әңгімелерді басқа түгілі сонда тұрып кеткен қаламгерлердің өзі әлі күнге жырдай ғып айтып, рахаттана еске алатынының талай рет куәсі болдық. Белгілі жазушы Софы Сматаевтың «Тағдырлар» атты пьесасы да осындай адал көршіліктің әсерімен жазылған екен.

1969 бен 1972 жылдардың арасында Софы ағамыз Алматының 12-шағынауданында композитор Шәмші Қалдаяқовпен бір үйде көрші тұрады. Композитор – бірінші қабатта, жазушы – екінші қабатта. Софы Сматаев көшіп келген бойда көршісінің мінезіндегі қызық қырларын бірден байқай бастайды. «Неге екені белгісіз, Шәмші ән шығарғанымен, отырыстарда, арқа-жарқа басқосуларда өзінің соншама көп ағыл-тегіл әнінен бірде-бір ән айтпайтын еді. Оның айтатын жалғыз әні бар, ол «– «Құсни-Қорлан» болатын. «Құсни-Қорланды» айтқанда, ол әннің арасында міндетті түрде комментарий жасап отыратын. Әнді айтып келе жатып, «Аш белің қылдай нәзік үзіліп тұр» деген жолдарына келгенде, әнді ортасынан кілт үзетін де, «білесіңдер ғой, қандай қыздың белі үзіліп тұратынын, ондай бел мынандай болады» деп, бас бармағы мен ортаңғы саусағын иіп әкеп дөңгелете шеңбер жасап, бұралған аш белдің қандай болатынын көрсететін де, ары қарай әнін жалғасытырып әкететін. «Сыртынан орыс, қазақ сүйсініп тұр» деген жолға келгенде, «Білесіңдер ғой, орыс, қазақтың қалай сүйсінетінін? Екі ғашықтың сезімдері мөлдір, махаббаттары таза ғой. Құсни, Қорланға қараңдар деп, Ертістің бойына орыс, қазақ жиылып келіп, екеуіне сүйсінген, ынтызар көңілмен қарап тұр ғой» деп, тағы да түсініктемесін беріп, екі көзін шарт жұмып, келесі жолдарын шырқай жөнелетін. Шәмші табиғатынан пенде баласына қылаудай жаманшылығы жоқ, ақкөңіл, адал, пейілі таза адам еді. Өзім бақылап, көріп, көңіліме түйген осы жайтты «Тағдырлар» атты пьесама кіргіздім. Пьесадағы Әскен деген басты кейіпкерімді сомдағанда, Шәмші Қалдаяқовты көз алдыма әкеп қойып, болмысын қағаз бетіне көшірдім... Бірақ пьесада Әскен көбінесе «көрші» деп аталады» ,–дейді Софы аға.

«Тағдырлар» пьесасы 1976 жылы Абай атындағы Семей облыстық драма театрында қойылады. Келесі жылы Семей драма театры спектакльдерінің фестивалі өтетін болып, Алматыға гастрольдік сапармен келеді. Фестиваль шымылдығы «Тағдырлар» спектаклімен ашылады. Астанаға өз шығармасы бойынша қойылған спектакль келіп жатқан соң, Софы Сматаев оң жағындағы, сол қанатындағы, астындағы, үстіндегі көршілерін қойылымды көруге шақырады. Бірақ оқыс жағдайға ұшырап қалып, Шәмші ағамыз бұл күні театрға бара алмай қалады. Абай театры келіп жатқан соң Алматының өнерлі ортасы мен жақсы-жайсаңдары үйде қалай тыныш жатсын, ел жақтан жақсы дүние келгендей елеңдесіп, тайлы-таяғы қалмай театрға шұбырады. Спектакль аяқталып, Софы ағамыз артистердің өнеріне тәнті болып, сезімнің иіріміне оралып шыға алмай тұрғанда, бүйірден Нұрғиса Тілендиев келіп ақырын ғана түртіп: «Әй, Софы, анау көрші дегеніңді таныдым. Кім екенін айтайын ба?» дейді. «Айтыңыз» дейді жазушы. «Қазір көршің бе, көршің емес пе, білмеймін, бірақ, Әскен деп отырған көршің біздің Шәмші Қалдаяқов»,–дейді. Софы Сматаев етене жақын араласқан адамдардың жазбай танығанына қарап, композитордың мінезі мен болмысын өте дәл бейнелей алғанына қуанғандай «рас» дейді.

Семейліктердің өнері алматылықтарға ұнап, спектакльді талқылаған пікір тарала келіп, Шәмші ағамыздың өзіне де жетеді. Сөйтіп, соңғы қойылымға композитордың өзі де келеді. Тапжылмай отырып тамашалап, спектакль аяқталған соң жас баладай ебелек қағып, қатты қуанған кейіппен С.Сматаевқа келіп: «Софы, сенің мынау дүниең тым жақсы екен. Әсіресе, мені өте жақсы адам етіп көрсетіп қойыпсың. Мен өзімді таныдым. Образымды дәл жасапсың. Егер мен дәл осындай таза адам болсам, осындай адал адам болсам, дәл осылай елдің қамын жесем, маған одан артық не керек? Не болса да, мені бір жақсылап суреттеген екенсің» деп қатты қуаныпты. Софы ағаның айтуынша, адамға шын көңілден жақсылық тілейтін бір адам болса, ол – Шәмші Қалдаяқов. Бір үйдегі адамдардың басындағы түрлі тағдыр, олардың қуанышы, мұңы, өмірдегі махаббат, тазалық, адалдық туралы кейіпкерлердің бір-біріне кереғар ойлары, айырылысу, кездесу, табысу, ағайынды Ноян мен Саянның арасындағы шиеленіс – шығармада тұтас композиция құрайды. Адуынды мінездің иелерін жұмсақ жүрегінен шыққан жылы сөздерімен жуасытып, адалдыққа, тазалыққа иіріп әкеп, адам деген аттан алыстамауға шақырып, шырқырайтын да осы – Әскен-Шәмші. Ауыздығымен алысқан бас білдірмес асаулар тіпті сөзге де тоқтамай, бірінің жанын бірі аяусыз азаптауға көше бастаған кезде, не істерін білмей жанұшыратын бейбақ көрші «мен сендерге өлең айтып берейін» деп баяғы «Құсни-Қорланға» басады. Софы ағаның айтысына қарағанда, композитордың тағы бір қызық мінезі – бірде-бір әңгімесін жұп-жұмыр етіп, бастан-аяқ бүтін ғып айтып шықпайтын көрінеді, әңгімені бастайды екен де, кез келген жерінен үзіп, келесі әңгімесіне көше жөнелетін болыпты. Көршісінің мінезіндегі осы қырын да жазушы-драматург қапы қалдырмай, шығармасына шебер пайдалана білген. Жақсылық жасаудан өзге нәрсені ойламайтын, ар мен адалдықтан басқа мінез бойына сыймайтын, тұла бойы кешіру деп аталатын кең қасиеттен тұратын Шәмші «адам жанының – инженері», жазушы көршісінің көңіліне осы қасиетімен ұялап, ой салғанға ұқсайды. Ол заманда Шәмші, әлбетте, «ұлы композитор», «вальс королі», «тыңнан түндік көтерген құбылыс» деп құрметтеле қойған жоқ. Тіпті көршісінің жай көрші емес, ғажайып көрші екенін жазушының өзі де  ол кезде мойындап, бағалай қоймағанын жасырмайды. Софы Сматаев ағамыз: «Шәмшіні шығармама композитор ретінде емес, адамның ұзақ өмір жолында жылт етіп бір көрініп, сол бойы көңілде мәңгі қалып қоятын, екінші рет сол қасиеттің басқа адамның бойынан көрінуі де неғайбыл, сұмдығы көп өмірде сирек кездесетін адал адам болғаны үшін шығармамның кейіпкері еттім», – дейді. 

Айгүл АХАНБАЙҚЫЗЫ

 

 

Тұрсынбек Кәкішев ақсақал өткен ғасырдың жиырмасыншы жылдарындағы қазақ зиялылары құрған әдеби, мәдени ұйымдарды, сол кездегі қоғамдық-әлеуметтік мәселелерді жан-жақты зерттеген ғалым. Ғалыммен сол дәуірдің тыныс-тіршілігі туралы аз-кем әңгімелескен едік.

Понедельник, 23 февраля 2015 18:42

Сорға біткен бақ

 Алтайдың ту қиырындағы сол ауыл есіме түссе, жүрек құрғырдың сыздап ала жөнелетіні бар. Кейде түс көріп жатып оянған мезетте шәкене ауылды шарлап келгендей көңілім құлазып, біраз уақыттың өткенін сезбей де қалам. Бұрын Муза деген пір бар дегенге онша мойындай бермейтінмін. Мойындасам да қыз кейпінде елестетуден ары аспаппын. Ұйықтап жатып көкірегім ашып оянғанда сол Муза дегеннің қанаттарым байланып, үстінен ұшып өтуге дәрменім қалмайтын түстегі ауыл екенін сезінем.

«Skifnews.kz» ақпараттық порталына гиперсілтеме жасалған жағдайда ғана материалдарды қолдануға рұқсат етіледі. Ақпараттан дәйексөз алынғанда міндетті түрде сілтеме жасалуы тиіс. Жазбаша түрде рұқсат берілмеген жағдайда материалдарды коммерциялық мақсаттарға пайдалануға болмайды.

E-mail: info.skifnews@gmail.com

Сайтта жарнама орналастыру

   

Skifnews жаңалықтарын Facebook-те
оқу үшін "Нравится" белгісін басыңыз

  

 


©2016 Skifnews.kz. Авторлық және жарнама құқықтар толығымен сақталады.

DivideGroup — сайт әзірлеуші