Шілде айының алғашқы күндерінен бастап Қазақстанның құқықтық, әлеуметтік және цифрлық кеңістігінде ауқымды реформалар тізбегі бастау алады.
Шілде айының алғашқы күндерінен бастап Қазақстанның құқықтық, әлеуметтік және цифрлық кеңістігінде ауқымды реформалар тізбегі бастау алады. Елдің Бас заңынан бастап, құрылыс саласы, әскери шақыру жүйесі және білім беру саласындағы түбегейлі өзгерістер азаматтардың күнделікті тұрмыс-тіршілігіне жаңа ережелер мен жеңілдіктер әкелмек, деп хабарлайды Sn.kz ақпарат порталы.
І. Ата Заңның жаңаруы
Ел тарихындағы ең елеулі оқиға — 2026 жылғы 15 наурызда өткен жалпыхалықтық референдум қорытындысы бойынша қабылданған Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы 1 шілдеден бастап ресми түрде қолданысқа енеді. Осы сәттен бастап 1995 жылы қабылданған қолданыстағы Ата Заң өз күшін жояды.
Жаңа құжаттың кіріспе бөлімі заман талабына сай айқындалып, мемлекеттік құрылымның мызғымас негіздерін шегелеп берді. Атап айтқанда, мемлекеттің біртұтастығы, шекараның қолсұғылмаушылығы және аумақтық тұтастық ел дамуының басты кепілі ретінде бекітілді. Егемендік пен тәуелсіздік ешбір жағдайда қайта қаралмайтын, өзгермейтін құндылықтар мәртебесіне ие болды. Биліктің бірден-бір қайнар көзі — Қазақстан халқы екендігі құқықтық тұрғыдан тағы да айшықталды.
Мемлекеттік басқару жүйесіндегі реформалар да ауқымды. Түбегейлі өзгерістердің бірі — Парламенттің құрылымына қатысты. Енді елде бір палаталы өкілді орган — Құрылтай жұмыс істейтін болады. Оның құрамына халықтың түрлі әлеуметтік топтары мен аймақтардың мүддесін қорғайтын 145 депутат кіреді.
Сонымен қатар, басқару институтын оңтайландыру мақсатында Вице-президент лауазымы енгізіледі. Ол Мемлекет басшысының тікелей тапсырмасымен жекелеген маңызды мемлекеттік өкілеттіктерді атқарады. Ал қоғам мен билік арасындағы ашық диалогты қамтамасыз ету үшін жоғары кеңесші орган ретінде «Халық Кеңесі» құрылады. Бұл қадам мемлекеттік шешімдер қабылдау үдерісіне бұқара халықтың ықпалын арттыруды көздейді.
ІІ. Құрылыс саласындағы темірдей тәртіп: Сапа мен қауіпсіздік үстемдігі
1 шілдеден бастап құрылыс нарығындағы заңсыздықтар мен saпасыз нысандардың бой көтеруіне тосқауыл қоятын жаңа Құрылыс кодексі күшіне енеді. Бұл құжат ретсіз құрылысты жүйелеп, мемлекеттік бақылауды барынша күшейтуге бағытталған.
Жаңа талаптарға сай, барлық қала құрылысы жобалары, соның ішінде егжей-тегжейлі жоспарлау жобалары міндетті түрде мемлекеттік сараптамадан өтеді. Ендігі жерде бекітілген жобаларға өзгерістер мен түзетулер енгізуге екі жылда бір реттен жиі рұқсат берілмейді. Бұл құрылыс компанияларының өз білгенімен жоспарды өзгертіп, әлеуметтік нысандардың орнына көпқабатты үйлер салу тәжірибесіне шектеу қояды. Әрбір құрылыс нысанына қайталанбайтын бірегей сәйкестендіру нөмірі беріліп, барлық процесс Мемлекеттік қала құрылысы кадастрының автоматтандырылған жүйесі арқылы онлайн режимде қадағаланады.
Сейсмикалық қауіпсіздік мәселесі臣 де басты назарға алынған. Соңғы кездері жиілеп кеткен табиғи құбылыстарға байланысты кодексте сейсмикалық қауіпсіздік талаптары мейлінше қатайтылды. Сейсмоқауіпті аймақтарда құрылыс жүргізбес бұрын тәуекелдерді міндетті бағалау, ғимараттарды қорғайтын заманауи технологияларды қолдану талап етіледі. Талапты бұзған мердігерлер мен жауапты тұлғаларға қолданылатын шаралар мен айыппұлдар көлемі айтарлықтай өсті.
ІІІ. Қала сәулеті мен дизайн-код: Жергілікті бюджеттің басымдығы
Қала құрылысы ережелеріне енгізілген өзгерістер бойынша, бұдан былай елді мекендердің бас жоспарларын әзірлеу мен оны түзету жұмыстары тек жергілікті бюджет қаражаты есебінен ғана жүзеге асырылады. Осы арқылы жекелеген инвесторлардың өз мүддесі үшін қала жоспарын өзгертуіне жол берілмейді. Тек ерекше жағдайларда, нақты егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларына ғана инвестордың қаржы құюына рұқсат етіледі.
Жобаларды қоғамдық талқылау форматы жаңа деңгейге көтеріледі. Жергілікті әкімдіктер өз сайттарында арнайы рубрика ашып, БАҚ-та хабарлама жариялауға және ашық жиналыстар ұйымдастыруға міндетті. Егер талқылауға кемінде 50 адам қатыспаса, жиын өтпеді деп есептеледі. Сондай-ақ, жаңа ереже бойынша қалалардың дизайн-коды, ғимараттардың түсі, қабат саны мен сәулеттік үйлесімділігі, сонымен бірге сел, көшкін қауіптері алдын ала ескерілуі шарт.
IV. Қаржылық ыңғайлылық: Бірыңғай банкаралық QR-код
Цифрлық дамудың ігілігі ретінде 19 шілдеден бастап елімізде бірыңғай банкаралық QR-код жүйесі толыққанды іске қосылады. Бұған дейін азаматтар белгілі бір банктің терминалы немесе қосымшасы жоқтығынан төлем жасай алмай қиналса, енді бұл мәселе өткеннің еншісінде қалмақ.
Ұлттық банк пен еліміздегі барлық екінші деңгейлі банктер техникалық әзірлікті аяқтады. Енді кез келген азамат өзі пайдаланатын банктің қосымшасы арқылы екінші бір банктің QR-кодын сканерлеп, тауарлар мен қызметтер үшін кедергісіз ақы төлей алады. Сонымен қатар, телефон нөмірі арқылы банкаралық лездік аударымдар жасау жүйесі де оңтайландырылды.
V. Әскери шақыру: Қағазбастылықтан цифрлық форматқа
Қорғаныс саласы да заман ағымынан қалыс қалмай, 4 шілдеден бастап әскери шақыру науқаны толықтай цифрлық жүйеге көшіріледі.
Шақырылушылар туралы мәліметтерді жинау үшін бұрынғыдай мекемелерден қағаз анықтама тасудың қажеті жоқ. Қорғаныс министрлігінің жүйесі өзге мемлекеттік ақпараттық базалармен интеграцияланып, деректерді автоматты түрде алады. Әрбір азаматтың медициналық куәландырудан өткені туралы мәлімет пен басқа да деректері электрондық есепке алу картасына енгізіледі. 12 шілдеден бастап медициналық комиссиялардың қорытынды шешімдері тек электрондық нұсқада ресімделіп, жауапты тұлғалардың электрондық цифрлық қолтаңбасымен бекітіледі.
VI. Талапкерлер назарына: Білім гранттарына құжат қабылдау
Жоғары оқу орындарына түсуге ниетті үміткерлер үшін маңызды кезең 13-20 шілде аралығында өтеді. Осы күндері білім гранттарын иелену конкурсына құжаттар қабылданады. Құжаттарды екі тәсілмен өткізуге болады: жоғары оқу орындарының қабылдау комиссияларына бару арқылы (офлайн) немесе eGov.kz электрондық үкімет порталы арқылы (онлайн).
Қажетті құжаттар тізіміне жеке куәлік, ҰБТ сертификаты, 3×4 өлшеміндегі фотосурет, аттестат немесе колледж дипломы және жеңілдік санатын растайтын құжаттар кіреді. «Ұшу аппараттары мен қозғалтқыштарын ұшуда пайдалану» мамандығын таңдаған талапкерлер үшін арнайы дәрігерлік-ұшқыштық сараптама комиссиясынан өткені туралы анықтама тапсыру міндетті шарт болып табылады.
VII. Сыртқы көші-қон: Ресейге баратын отандастарға жаңа талап
Шекаралас мемлекетке сапар шегетін азаматтардың қаперіне: 1 шілдеден бастап Ресей Федерациясына жұмыс істеу немесе білім алу мақсатында баратын Қазақстан азаматтары үшін кіру ережелері өзгерді.
Енді Ресей аумағына өтер алдында отандастарымыз «Госуслуги RuID» мобильді қосымшасына алдын ала тіркеліп, шекарадан өтуге 72 saғат қалғаннан кешіктірмей электрондық өтініш жолдауы тиіс. Өтінім мақұлданған жағдайда жүйе арнайы дербес цифрлық код береді. Бұл код шекарадан кедергісіз өтуге рұқсат беретін негізгі құжат саналады. Тіркеуден өтпеген азаматтардың шекарадан өтуіне шектеу қойылуы мүмкін.