Данияр Әшімбаев Ақорданың басты жұмбағын шешті: Тоқаевтың жеті жылдық мерзімі мен 2029 жылғы жоспар не болмақ?

Қазақстанның саяси-құқықтық кеңістігінде көптен бері қызу талқыланып, ішкі және сыртқы күштердің назарын аударып келген стратегиялық маңызды мәселеге соңғы нүкте қойылды, деп хабарлайды Sn.kz ақпарат порталы.

Конституциялық Сот негізгі заңға енгізілген өзгерістер бұған дейін сайланған Мемлекет басшысының өкілеттік мерзіміне автоматты түрде әсер етпейтінін, оны ұзартуға немесе қайта қарауға негіз болмайтынын ресми түрде мәлімдеді. Белгілі саясаттанушы Данияр Әшімбаевтың пайымдауында, бұл қадам елдегі құқықтық белгісіздікті толық жойып, мемлекеттік басқару жүйесінің тұрақтылығы мен институттық беріктігін арттыра түспек. Еске сала кетсек, 2022 жылғы конституциялық реформадан кейін Президент мандаты қайта сайлану құқығынсыз, бір реттік жеті жылдық мерзіммен үзілді-кесілді шектелген болатын. Алайда, жаңартылған заңнаманың іске қосылуына байланысты саяси және сарапшылар ортасында «жаңа Конституция президенттік мерзімді есептеу тәртібіне қалай әсер етеді, оны қайта қарау қажет пе» деген заңдық сипаттағы сұрақтардың туындағаны жасырын емес. Себебі, негізгі заңның мәтінінде бұл мәселені тікелей реттейтін арнайы өтпелі ережелер қарастырылмаған еді. Осы ретте Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың заң үстемдігі қағидатын басшылыққа алып, ресми түсіндірме алу үшін Конституциялық Сотқа жүгінуі - Ақорданың өте сырбаз әрі сауатты жүргізген тактикалық қадамы. Бұл - даулы мәселелердің саяси амбициялармен емес, тек заң шеңберінде, конституциялық тетіктер арқылы шешілетінін көрсететін айқын мысал. Бұған дейін Президент референдум күні журналистерге берген сұхбатында кезекті сайлаудың 2029 жылы өтетінін ашық айтқан болатын. Саясаттанушы Данияр Әшімбаев Мемлекет басшысының бұл саяси күнтізбені көпшілік алдында ертеден-ақ нақты белгілеп бергенін алға тартады. Сарапшы Данияр Әшімбаев бұл шешімнің аясы мен құқықтық шекарасын өте дәл ажыратып көрсетті.

Оның айтуынша, Конституциялық Соттың шығарған қорытындысы қазіргі Президенттің болашақ сайлауға қатысу немесе қатыспау мүмкіндігін талқылайтын саяси құжат емес. Бұл - таза конституциялық нормаларды қолдану мен есептеу тәртібін реттейтін заңдық акт. Мемлекет басшысының алдағы уақытта жаңа мерзімге үміткер ретінде ұсынылу-ұсынылмау мүмкіндігі - бұл мүлде бөлек саяси мәселе. Ол тек тиісті заңды мерзімдер таяп, уақыты келгенде ғана талқылануы мүмкін екенін саясаттанушы нақтылап өтті. Демек, сот шешімі Мемлекет басшысының қазіргі 7 жылдық өкілеттік мерзімі 2022 жылғы сайлау өткен сәттен бастап есептелетінін және оның мызғымайтынын ресми түрде бекітті. Бұл сыртқы серіктестер мен ішкі саяси күштерге елдегі билік транзиті мен құқықтық реформалардың тұрақты, болжамды әрі заңға сәйкес дамып жатқаны туралы өте нақты әрі позитивті белгі береді. Сарапшы өз талдауында бұл қадамның тек теориялық емес, мемлекеттік аппараттың күнделікті үйлесімді жұмысы үшін де практикалық маңызы зор екенін ерекше атап өтті. Заң нормаларының жоғары деңгейде нақтылануы алдағы уақытта лауазымды тұлғаларды тағайындау, қайта тағайындау және мемлекеттік стратегиялық бағдарламаларды жүзеге асыру барысында кез келген құқықтық түсініспеушіліктің алдын алады.

Қорыта айтқанда, Данияр Әшімбаевтың пайымдауы бойынша, Конституциялық Соттың ресми мәлімдемесі ауқымды конституциялық реформалардың заңды қисынын тауып, көпжылдық пікірталастарға нүкте қойды. Саяси күнтізбенің бұдан былайғы дамуы тек конституциялық бақылау органы берген нақты түсіндірмелер аясында өрбиді, бұл мемлекеттік институттар мен саяси үдеріске қатысушылар үшін ұзақмерзімді, сенімді әрі мықты құқықтық негіз қалыптастырып отыр.