Қазақстанның қаржы жүйесіндегі цифрландыру қарқыны сағат санап өскенімен, екінші деңгейдегі банктердің киберқауіпсіздігі мен клиенттер ақшасының сақталу деңгейі үлкен күмән тудырып отыр. Ресми статистикалық деректерге сүйенсек, соңғы айларда банк клиенттеріне жасалған интернет алаяқтық пен кибершабуылдардан келген жалпы шығын 15 миллиард теңгеден асып түсті, деп хабарлайды Sn.kz ақпарат порталы.
Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 30 пайызға жоғары көрсеткіш болып табылады. Цифрлық технологиялар дамыған сайын қаржылық қылмыстардың да түрі көбейіп, қарапайым азаматтардың жиған-тергеніне қауіп төндіруде.
Банктердің заманауи мобилді қосымшаларды енгізіп, онлайн несие беруді санаулы минуттар ішінде жүзеге асыруы бір жағынан тұтынушыларға қолайлы сервисті қалыптастырғанымен, екінші жағынан алаяқтардың басты бағытына айналды. Қазіргі уақытта алаяқтардың биометрикалық сәйкестендіру жүйелерін айналып өтуі немесе әлеуметтік инженерия тәсілдері арқылы азаматтарды психологиялық арбауға түсіріп, олардың атына миллиондаған теңгелік кепілсіз несиелерді оңай рәсімдеуі банктердің ішкі антифрод жүйелерінің әлі де өте шикі екенін айқын көрсетеді.
Алаяқтық әрекеттердің ішінде ең жиі кездесетін түрі банк қызметкерлері немесе құқық қорғау органдарының өкілі ретінде қоңырау шалу, азаматтардың жеке деректерін заңсыз алу және фишингтік сайттар арқылы құпия парольдерді иемдену. Статистика бойынша зардап шеккендердің 70 пайыздан астамы банктердің дәл осы онлайн несиелеу қызметі арқылы қарызға батқан. Жоғары пайда тауып отырған банктер клиенттердің қауіпсіздігін толық қамтамасыз етуден гөрі, несие портфелін лезде өсіріп, пайыздық маржаны ұлғайтуға басымдық беріп келеді.
Заңнама бойынша қаржы ұйымдары күмәнді операцияларды уақытылы бұғаттауға және жеке деректердің сыртқа ағып кетпеуін қамтамасыз етуге міндеттелген. Алайда іс жүзінде алаяқтық оқиға орын алғанда шығынның негізгі ауыртпалығы мен несиелік міндеттеме қарапайым азаматтардың мойнына жүктеледі. Тіпті қылмыстық іс қозғалып, жапа шегуші ретінде танылған азаматтардың өзіне банктер тарапынан несиені жабу және пайыз өсімін төлеу туралы талаптардың қойылуы әлеуметтік кернеуді арттыра түсуде.
Қаржылық сарапшылар мен заңгерлер реттеуші орган тарапынан екінші деңгейдегі банктердің жауапкершілігін түбегейлі қатайту қажеттігін алға тартады. Соңғы кезде Парламент қабырғасында да, қоғамда да алаяқтық жолмен рәсімделген несиелер бойынша банктердің жауапкершілігін артыратын нормалар ұсынылуда. Егер банк клиенттің биометриясын дұрыс тексермей немесе күмәнді операцияны бұғаттамай несие аударса, ол қарызды банктердің өз есебінен есептен шығару механизмін енгізу мәселесі белсенді талқыланып жатыр.
Сонымен бірге, банктердің жеке деректер базасының қауіпсіздігі де бөлек тақырып. Клиенттердің аты-жөні, ЖСН нөмірлері, телефондары мен шоттағы қаражаты туралы ақпараттың үшінші тұлғалардың қолына түсуі банктердің ішкі бақылау жүйесінің әлсіздігін көрсетеді. Кадрлық саясат пен ақпараттық қауіпсіздікке бөлінетін қаржының жеткіліксіздігі Киберберкут тәрізді қылмыстық топтарға азаматтардың қаражатын оңай қолды етуге жол ашып отыр.
Қорытындылай келе, банк сектордағы киберқауіпсіздік пен алаяқтық тәуекелдері тұтынушылардың банк жүйесіне деген сеніміне тікелей нұқсан келтіріп отыр. Банктер транзакциялар мен несие берудің жылдамдығын қумай, клиенттердің қаржылық қауіпсіздігін басты орынға қоймаса, бұл бағыттағы әлеуметтік реніш пен қаржылық шығын одан әрі арта береді. Өйткені азаматтардың қаржылық қауіпсіздігі мемлекеттік маңызы бар маңызды фактор.