Бұл өзгеріс — халық пен билік арасындағы ашық диалогтың, ортақ мәміленің жемісі.
Бүгін, 1 шілдеде еліміздің саяси тарихында ақжолтай оқиға орын алды — жалпыхалықтық қолдауға ие болған жаңа Конституция ресми түрде күшіне енді. Осы айтулы сәтте Мемлекет басшысы халыққа арнайы үндеу жариялап, ел дамуының жаңа, жарқын белесі басталғанын сүйіншіледі. Бұл тарихи қадам қоғамда үлкен серпіліс тудырып, мемлекетіміздің жасампаздық бағытын айқындап берді.
Бүгінгі басылымдардың басты тақырыбына айналған бұл үрдісті белгілі саясаттанушы, Қазақстандық қоғамдық даму институты Институционалдық талдау және реформалар орталығының директоры Тасым Риззат өте жоғары бағалады. Сарапшының пайымдауларын негізге ала отырып, бұл реформаның ел болашағы үшін маңызына тоқталайық.
Жаңа кезең — жаңа мүмкіндіктер Саясаттанушы Тасым Риззаттың айтуынша, жаңа Конституцияның күшіне енуі — Қазақстанның демократиялық бағыттағы дамуын мүлдем жаңа, жасампаз белеске көтереді. Бұрынғы ата заңның өз миссиясын атқарғанын тілге тиек ете келе, саясаттанушы осылай деді:
«Қоғамдық сұраныстардың өзгеруіне, жаңа сын-қатерлердің пайда болуына және халықаралық архитектураның трансформациялануына қарай Конституцияға нүктелі түзетулер енгізудің әлеуеті толық таусылғаны белгілі болды. Сондықтан қоғамда ел дамуының қазіргі шынайылығы мен ұзақ мерзімді міндеттеріне жауап беретін жаңа Конституцияны қабылдау қажеттілігі туралы кең ауқымды талқылау уақытылы басталды».
Бұл өзгеріс — халық пен билік арасындағы ашық диалогтың, ортақ мәміленің жемісі. Бұл реформаның жөні бөлек, өйткені ол жай ғана заңдық түзету емес, қоғамның ішкі сұранысымен үндескен жасампаз қадам болып табылады.
Халық үні — заң қуаты Саясаттанушы өз талдауында жаңа Ата Заңның арқасында мемлекеттік басқару жүйесінің мейілінше ашық әрі халыққа жақын бола түсетінін ерекше атап өтті. Заң шығару бастамасына ие болатын Халық Кеңесі мен Ұлттық Құрылтай сынды институттар енді шешім қабылдау процесінің басты тірегіне айналады. Саясаттанушы мынадай маңызды тұсқа акцент берді: бұл реформалар басқарудың дербестендірілген моделінен Конституцияның, заңның және мемлекеттік институттардың рөлі артатын неғұрлым институционалдық жүйеге өтуге жол ашады. Яғни, мемлекеттік жүйе жеке тұлғалардың шешіміне емес, берік құқықтық институттарға арқа сүйейді. Бұл — дамыған демократиялық елдердің деңгейіне көтерілудің нақты кепілі.
Әділдік салтанат құрған қоғам Мемлекет басшысының үндеуінде де, саясаттанушының пікірінде де басты құндылық ретінде әділдік принципі алға шықты. Тасым Риззат әлеуметтанулық зерттеулерге сүйене отырып, әділдік санаты қазақстандықтар үшін қашан да ең маңызды бағдар болғанын жеткізді. Саясаттанушы былай деп атап көрсетті:
«Жаңа Конституция бұл құндылықтарды нөлден бастап жасаған жоқ, ол көптеген жылдар бойы қалыптасқан қоғамдық консенсусты бекітті».
Бұған дәлел ретінде ол қоғамда жиырма жылдан астам уақыт бойы талқыланып, бүгін конституциялық тұрғыда бекітілген бір палаталы парламентке өту идеясын келтірді. Бұл халықтың талап-тілегінің ескерілгенін және «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұжырымдамасының іс жүзінде орындалғанын көрсетеді.
Саяси тұрақтылық пен демократиялық кепілдік Жаңа Конституцияның ең үлкен жетістігі — биліктің ауысымалдылығы мен тепе-теңдігін заң жүзінде шегендеуі. Саясаттанушы Тасым Риззат Президент өкілеттігінің қайтарымсыз жеті жылдық бір мерзіммен шектелуі елдің саяси жүйесін ұзақ мерзімді перспективада тұрақтандыратынын мәлімдеді. Саясаттанушы осылай деді:
«Мұндай модель билікте болу мерзімін ұзарту мүмкіндігінсіз жүйелі реформаларды жүзеге асыру үшін жағдай жасайды».
Бұған қоса, бұл норманың өзгермейтіні және кез келген жаңа түзету тек қана жалпыхалықтық референдум аясында қабылданатыны — халықтың биліктің бірден-бір бастауы екенін тағы да дәлелдеп отыр.