Мемлекеттік орган басшылары мен қаржы институттары өкілдерінің уәжінше, еліміздегі негізгі капиталға тартылған инвестицияның тек 3 пайызы ғана коммерциялық банктердің үлесіне тиесілі.
Ұлттық экономика вице-министрі Арман Қасенов пен «Бәйтерек» холдингі басқарма төрағасының орынбасары Жандос Шайхы Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз мәслихатында отандық екінші деңгейлі банктердің нақты өндіріс секторына қарыз беруден бас тартып отырғанын ресми түрде мәлімдеді, деп хабарлайды Sn.kz ақпарат порталы.
Мемлекеттік орган басшылары мен қаржы институттары өкілдерінің уәжінше, еліміздегі негізгі капиталға тартылған инвестицияның тек 3 пайызы ғана коммерциялық банктердің үлесіне тиесілі. Егер үкіметтік демеуқаржы мен жеңілдіктер тоқтаса, елдегі іскерлік белсенділік пен күрделі қаржы ағыны толықтай сап тыйылу алдында тұр.
Нарықтық тығырық: 20 пайыздық тосқауыл және «Бәйтеректің» үстемдігі
Ресми мәліметтерге сүйенсек, бүгінде Қазақстан инвесторлары қауымдастығының мүшелері мен ірі кәсіпкерлер екінші деңгейлі банктер ұсынатын 20 пайыздық және одан да жоғары мөлшерлемемен несие алуға қауқарсыз. Қаржы нарығындағы бұл қымбатшылық Ұлттық банктің инфляцияны тежеуге бағытталған қатаң ақша-несие саясаты мен жоғары базалық мөлшерлемесінен туындап отыр. Нарықтық несиелеу жүйесі істен шыққандықтан, отандық бизнес еріксіз нарықтан тыс шарттармен, яғни 12,6 пайызбен қарыз береді. Осылайша «Бәйтерек» ұлттық басқарушы холдингіне тәуелділік күшейді. Бұл үрдіс макроэкономикалық тұрғыдан мынадай тұйық шеңберді тудырды: Квазимемлекеттік сектор арқылы нарыққа тікелей мемлекеттік қаражат құйылады; Нарықтағы ақша массасының артуы инфляциялық қысымды күшейтеді; Ұлттық банк баға өсімін басу үшін базалық мөлшерлемені төмендетпей, жоғары деңгейде сақтап тұруға мәжбүр болады; Коммерциялық банктер жоғары базалық мөлшерлеме салдарынан несие пайызын түсіре алмайды, нәтижесінде серіктестіктер мен кәсіпорындарды несиелеу нарығы толықтай бұғатталады.
Бюджеттен бөлінген триллион және еселі өсім жоспары
Ұлттық экономика министрлігі бұл дағдарысты еңсерудің жалғыз жолы деп «Бәйтерек» холдингінің капиталын бюджет есебінен ұлғайтуды көріп отыр.
Өткен жылы холдингтің есепшотына 500 миллиард теңгеден астам қаражат түскен. Ал биылғы және алдағы екі жылдық бюджеттік жоспарда осы мақсатқа 1 триллион теңгеден астам қаржы қарастырылған. Министрлік өкілдерінің есебінше, холдингке салынған әрбір 1 теңге сыртқы және ішкі нарықтардан 7 теңгеге дейін қосымша инвестиция тартуға мүмкіндік береді. Бұл тетік толық іске қосылған жағдайда, мемлекеттік қор инвестициялық жобаларды 8 триллион теңгеге дейін қаржыландыруды көздеп отыр.
Үкімет Қазақстанның Даму Банкі немесе «Бәйтерек» жүйесін екінші деңгейлі банктердің тікелей бәсекелесі деп санамайды, өйткені мемлекеттік қаржыландыру болмаса, нарықта баламалы несие құралдары мүлдем жоқ.
Тәуекелдерді бөлісу және қайта қаржыландыру тетіктері
Мемлекеттік деңгейде қалыптасқан теңсіздікті реттеу үшін Үкімет коммерциялық банктерге бірлесіп қаржыландыру үлгілерін ұсынуда. Екінші деңгейлі банктерді корпоративтік секторға тарту үшін мынадай бағыттар әзірленіп жатыр:
1 Қарыздарды қайта қаржыландыру: Коммерциялық банктерге «Бәйтерек» қоржынындағы кез келген жобаны таңдап, оны өз капиталы есебінен қайта қаржыландыру құқығы беріледі.
2 Тікелей қаржыландыру: Болашақта «Бәйтерек» тек Қазақстанның Даму Банкін емес, кәсіпкерлік жобаларды қолдағысы келетін кез келген екінші деңгейлі банкті тікелей қолжетімді қаражатпен қамтамасыз етуді жоспарлауда.
3 Тәуекелдерді әртараптандыру: Банктерге кепілдік беру, мүліктік жалдау (лизинг) және несие қоржынының ең қауіпсіз, тәуекелі төмен бөлігін бөлісіп алу жүйесі ұсынылады.
Банктердің пайдасы және тұтынушылық несиенің басымдығы
Ресми статистика бойынша, қазақстандық коммерциялық банктердің орташа таза пайда маржасы жылына 6,5 пайыз деңгейінде тұр. Алайда, бұл кірістің негізгі бөлігі нақты шаруашылық секторларын дамытудан емес, халыққа берілетін қысқа мерзімді тұтынушылық несиелерден құралып отыр.
Баспасөз мәслихаты барысында «Бәйтерек» холдингінің басшылығы коммерциялық құрылымдарды заңнамалық тұрғыдан бизнеске несие беруге мәжбүрлеу мүмкін еместігін, олардың қызметін тек экономикалық ынталандыру құралдары арқылы ғана бағыттауға болатынын мойындады. Қазіргі уақытта холдинг тарапынан Ұлттық банк, Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі және Қазақстан қаржыгерлерінің қауымдастығымен бірлескен келіссөздер жүргізіліп жатыр.