«Вакцинация – балаңызды ауыр дерттен қорғайтын ең сенімді әрі тиімді әдіс».
2026 жылдың басында Қазақстанда едәуір тыныштық танытып келген қызылша індеті қайта өршіп кетті, деп хабарлайды Sn.kz ақпарат порталы.
Денсаулық сақтау министрлігі мәліметі бойынша, қаңтар-ақпан айында елімізде 3 343 қызылша жағдайы тіркелді, оның 84,2 %-ы – 14 жасқа дейінгі балалар. Бұл дерек бұған дейінгі жылдармен салыстырғанда айқын өсімді көрсетеді: 2025 жылы ел бойынша 4 240 жағдай анықталған еді. Осы жаңа толқын балалар арасында аса белсенді таралып, кей өңірлерде эпидемия деңгейіне жетті. Мәселен, Алматы қаласында қаңтар айында 482 расталған жағдай тіркеліп, былтырғыға қарағанда 5 есеге дейін өсу байқалды. Инфекция 19 облыс пен қаланы қамтыды (Шымкентті қоспағанда), ең көп науқас Жамбыл облысы, Астана мен Алматыда кездесті. Бұқаралық ақпараттардың дереккөзі бойынша, қазірге дейін қызылшадан өлім оқиғалары ресми тіркелмеді, бірақ аурудың асқынған түрлері өте жиі (2025 жылы 4 598 бала, 2026 жылдың басында – 2 801 бала) деп хабарланды.
Қызылша (корь) – ауа-тамшы жолымен жұғатын аса жұқпалы ауру. Халықаралық ереже бойынша, екпе екі дозада жасалып, екі дозадан кейін 97 %-ға дейін өмірлік иммунитет қалыптасады. Бірақ Қазақстанда соңғы жылдары егудің маңызы төмендеп, кейбір қауымдастықтарда вакцинациядан бас тарту көбейді. Министрлік дерегі бойынша, 2026 жылдың алғашқы айларында тіркелген науқастардың 78 %-ы екпесіз еді. Басым бөлігі екпе алып үлгермеген сәбилер (30 %), медициналық қарсы көрсеткіштері барлар (14 %), ата-аналарының шешімімен екпеден бас тартқандар (56 %) сияқты топтардан болды. Яғни, 2 594 баланың (жалпы 3 343-тен) екпе салдырмағаны дәлелденді. Сонымен бірге 398 жағдай бойынша науқастың екпе мәртебесі анықталмаған.
Осыған байланысты мамандар бірнеше себепті алға тартады. Ең алдымен халық арасында вакцинацияға деген сенім азаюда. Сарапшы Елена Хегай «қызылша өршуі – бір мезетте келетін жағымсыз факторлардың нәтижесі» деп атайды. Соның ішінде кейбір танымал оқиғалардан кейін дәрігерлерге сенім жоғалып, вакцина қауіпсіздігі жөнінде түсініспеушілік пайда болды. Медицина саласы бірізді ақпарат бермей, атқарылған шараларын жарияламай келгендіктен адамдардың арасында қауесет пен күдік күшейіп кетті. Ақпараттық вакуум кезінде, фейк жаңалықтар ең үлкен әсер етеді: ДДСҰ мамандарының айтуынша, вакциналар туралы жалған мәліметтер «скептицизмді» күшейтіп, балаларды ауыр сырқатқа әкеледі. Шетелдік сарапшылар вакцинадан бас тартудың салдарын «балалар денсаулығы үшін өлімге дейін апаратын қауіп» деп бағалайды.
Тағы бір фактор – қоғамдағы білім деңгейінің жетіспеушілігі. Жоғары оқу орындарындағы оқу бағдарламасында иммундау маңызы жеткілікті түсіндірілмегендіктен, кейбір дәрігерлер де екпе принциптерін толық білмейді. Бұл мәселелер тұтас жүйеде сенімсіздік қалыптастырған: «Адамдарды жаппай қате вакцинациямен қорқытудан гөрі, ақиқатты түсіндіру әлдеқайда маңызды» дейді сарапшылар. Нәтижесінде, бүгінгі таңда Қазақстанда кейбір ата-аналар қызылшаға қарсы екпені міндет деп санамай, тәуекелге барады. Осы себептен де ауру таралған ортада тіпті 5 жасқа дейінгі балалар көп ауырып жатыр: ресми мәлімет бойынша, инфекция жұқтырғандардың 72 %-ы бес жасқа дейінгі бала.
Сараптамалық талдау негізінде билік жылдам әрекет етті. 2026 жылғы 19 ақпанда санитарлық дәрігердің қаулысымен (№3) екпе науқаны күшейтілді: 6 айдан 10 ай 29 күнге дейінгі балаларға (нөлдік доза) вакциналар қондыру жалғастырылсын, ал 2-5 және 7-18 жас аралығындағы екпесіз балалар вакцинациялануы тиіс деп шешілді. Сонымен қатар 30 жасқа дейінгі медицина қызметкерлері мен медициналық ұйым қызметкерлері екпесіз болса міндетті түрде қоса екпе алып, дерегі жоқтар ақпаратта тіркелсін деген талап қойылды. Осы шешім бойынша кез келген мектеп жасындағы баланы ауруханаға жатқызу үшін кемінде 21 күн бұрын салынған қызылша-вакцинасы бар екені туралы құжаттың болуы міндетті.
Білім беру саласында да қауіпсіздік шаралары күшейтілді. Әр мектеп пен балабақшада дәрігерлік тексеріс ұлттық «таңғы сүзгі» тәрізді жүргізіледі: дене қызуы көтерілген немесе тұмау белгілері бар бала сыныпқа кірмей, қашықтықтан оқытылады. Егер ұйымда жұмыс істейтіндердің арасында қызылша болса, екпесі жоқ балалар уақытша оқудан шеттетіледі. Жиналыс, мектептен тыс іс-шараларды қысқарту, ата-аналарға иммундау қажеттігі туралы түсіндіру науқаны жүргізіледі. Эпидемияны бақылау мақсатында санитарлық-эпидемиологиялық қызмет өкілдері күн сайынғы мониторинг жүргізіп, әрбір ошақты тексеріп, байланыста болғандарды бақылауға алып, эпидемия пайда болған жерде жаппай екпе салуды қамтамасыз етеді.
Аймақтық деңгейде де шаралар бар. Мәселен, Алматы мен астаналық ғалымдар бірден тапсырма алды: қала емханалары қызылша дертінен емделетін баланы жоспарлы қабылдаудан бұрын вакцина алғанын сұратуы керек. Ақмола, Маңғыстау, Батыс Қазақстан сияқты өңірлерде де балаларға арнап өтпелі иммундау өткен. Бұл ретте білім және денсаулық министрлігінің 2025–2026 жылдарға арналған ресми вакцинациялау есебі көрсеткендей, елде 2025 жылы екпе қамтуы жоғары болды: бір жасқа дейінгі балалардың 96,4 %-ы, ал алты жасқа дейінгілері 95 %-ы міндетті екпе алған екен. Бірақ осы ресми жоғары көрсеткіштен бөлек, азаматтар арасында екпе алмаған адамдар қалып қойған. Сондықтан қазір билік 95 % деңгейін ұтымды сақтап, қалың топты толықтырудың маңызын ескертуде.
Әлемдік статистика да бұл қатерге назар аударды. ВОЗ/ЮНИСЕФ мәліметінше, 2025 жылы Еуропа мен Орталық Азияда қызылша жағдайы 33 998-ге төмендеді (бұрынғы жылға қарағанда 75 %-ға аз). Мұндай оң динамика арнайы шаралар мен аурудан аман қалғандардың иммундық тобына байланысты, алайда «вирустың тез жұққыштығы сақталып тұр» деп ескертеді халықаралық сарапшылар. Олар вирустың бір адамнан 18 адамға дейін жұқтыра алатынын, кеше құпия болып көрінген вирус иммундық жүйенің есте сақтауын бұзатынын айтады. Осыған байланысты 2 екпе алған балалар қауіпті клиникалық жағдайдан 97 %-ға дейін сақталады, ал қауымдық иммунитетті қамтамасыз ету үшін елдегі әр топты кемінде 95 %-ға вакцинациялау қажеттігі тағы да дәлелденді.
Қорытындылай келе, қызылша – вакцинамен алдын алуға болатын аса қауіпті жұқпалы ауру. Соңғы толқын дәл осындай екпе тапшылығы мен сенімсіздіктің салдарынан туындап отыр. Медицина мамандары баспасөзде үнемі қайталайтындай: «Вакцинация – балаңызды ауыр дерттен қорғайтын ең сенімді әрі тиімді әдіс». Билік пен қоғамның ортақ міндеті – дер кезінде екпені толық қамтып, халық арасында жалған ақпаратқа тосқауыл қою. Тек осылайша балаларымызды қызылшаның ауыр салдарынан қорғауға болады.