Қаржы институттарының басты капиталы – сенім.
Қарағанды облысының Осакаров ауданында егде жастағы азаматтарға қатысты жасалған алаяқтық дерегі қоғам назарын тағы да банк жүйесінің қауіпсіздігіне аудартты, деп хабарлайды Sn.kz ақпарат порталы.
67 жастағы зейнеткер әйел құқық қорғау органдарына жүгініп, өз атына шамамен 1,5 миллион теңге көлемінде несие рәсімделгенін білгенін хабарлаған. Әйелдің айтуынша, ол мұндай қаржылық міндеттеме алғанынан бейхабар болған. Полиция бұл факті бойынша қылмыстық іс қозғап, жедел-іздестіру шараларын жүргізді. Нәтижесінде, іске қатысы бар күдікті ретінде 36 жастағы бұрынғы банк менеджері анықталды. Тергеу нұсқасына сәйкес, жәбірленуші бұған дейін банкке несие рәсімдеу үшін жүгініп, барлық қажетті құжаттарын тапсырған. Алайда күдікті сол деректерді пайдаланып, клиенттің атына несие рәсімдеп, кейін оған «өтінім мақұлданбады» деген жалған ақпарат берген. Ал банк мақұлдаған қаражатты өз бақылауындағы шоттарға аударып отырған. Құқық қорғау органдарының мәліметінше, бұл – жалғыз жағдай емес. Күдіктінің әрекеттеріне байланысты полицияға тағы алты арыз түскен. Барлық жәбірленушілер – егде жастағы азаматтар. Қазіргі уақытта келтірілген жалпы шығын көлемі нақтыланып жатыр. Тергеу жалғасуда. Бұл оқиға тек бір қызметкердің заң бұзушылығы ретінде қарастырылмауы тиіс. Керісінше, ол банк жүйесіндегі ішкі бақылау мен қауіпсіздік тетіктерінің әлсіздігін көрсететін белгі ретінде бағалануға лайық.
Соңғы жылдары қаржы секторында цифрландыру қарқынды жүріп жатқанымен, қауіпсіздік мәселесі сол қарқынға ілесе алмай отыр. Бұл жағдай соның айқын дәлелі. Біріншіден, банк қызметкерлерінің клиент деректеріне қолжетімділігі тым кең. Теория жүзінде әрбір операция бақылаудан өтуі керек. Алайда тәжірибеде бір менеджердің клиенттің жеке мәліметтерін пайдаланып, оның атынан қаржылық операция жүргізуі мүмкін болып отыр.
Екіншіден, несие рәсімдеу процесінде клиенттің нақты қатысуын талап ететін тетіктер әлсіз. Қазіргі цифрлық жүйелер биометрия, SMS-код сияқты растау құралдарын қолданғанымен, олардың айналып өту жолдары бар екені осындай жағдайларда анық көрінеді.
Үшіншіден, банктердің ішкі аудит және тәуекелді басқару жүйелері көбіне формалды сипатта қалып отыр. Қызметкердің күмәнді әрекеті дер кезінде анықталмайды, тек зиян келгеннен кейін ғана белгілі болады. Бұл – алдын алу емес, салдарды тіркеу.
Төртіншіден, банктер әлеуметтік тұрғыдан ең осал топтарды – зейнеткерлерді қорғау механизмдерін жеткілікті деңгейде дамытпаған. Егде жастағы адамдар банк қызметкеріне сенеді, құжаттарын тапсырады, ал сол сенім кей жағдайда өздеріне қарсы пайдаланылып отыр.
Қаржы институттарының басты капиталы – сенім. Бірақ мұндай оқиғалар сол сенімді әлсіретеді. Клиент үшін банк – қауіпсіз орын болуы тиіс. Ал іс жүзінде кей жағдайда қауіп сол жүйенің ішінен шығып жатыр.
Егер банктер ішкі бақылауды күшейтіп, қызметкерлердің әрекетін нақты әрі үздіксіз мониторингке алмаса, мұндай фактілер қайталана береді. Бұл тек жеке азаматтардың емес, тұтас қаржы жүйесінің беделіне соққы. Сондықтан мәселені тек қылмыстық іс деңгейінде қарау жеткіліксіз. Бұл – жүйелі реформаны талап ететін сигнал.