Қазақстан Үкіметі алдағы үш жылда Ұлттық қордан бюджетке шамамен 12 трлн теңге аударуды жоспарлап отыр. Оның ішінде 5 трлн теңге – мақсатты трансферттер. Бұл қаражат әлеуметтік, коммуналдық, энергетикалық және көлік инфрақұрылымын дамытуға жұмсалмақ. Алайда бір жыл бұрын билік 2026–2028 жылдары Ұлттық қордан мақсатты трансферт алудың қажеті болмайтынын мәлімдеген еді, деп хабарлайды Sn.kz ақпарат порталы.
Үкімет отырысында Қазақстан экономикасының 2027–2029 жылдарға арналған негізгі көрсеткіштері таныстырылды.
Вице-премьер – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің айтуынша, сыртқы сын-қатерлерге қарамастан, ел экономикасы өсім көрсетеді. Базалық сценарийге сәйкес, 2027–2029 жылдары жалпы ішкі өнімнің нақты өсімі жылына 5 пайыздан жоғары болады деп болжанып отыр.
Экономикалық өсімнің негізгі драйвері мұнай емес, мұнайға жатпайтын сектор болады деп күтілуде. Атап айтқанда, өңдеу өнеркәсібі, құрылыс, көлік және байланыс салалары жоғары қарқынмен дамиды.
Инфляция бойынша Үкімет 2027 жылы бағаның 9,5 пайызға дейін өсуін болжап отыр. Ал 2028–2029 жылдары инфляция 6–8 пайыз аралығында болады деп күтілуде.
Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтің мәліметінше, өткен жылдың қыркүйегінде 12,9 пайызға жеткен инфляция қазір 10,2 пайызға дейін төмендеген. Оның айтуынша, инфляцияның баяулауы қатарынан он ай бойы жалғасып келеді. Ұлттық банк мұны салыстырмалы түрде қатаң ақша-кредит саясаты және теңгенің нығаюымен байланыстырады.
Сонымен қатар реттеуші ақша ұсынысын шектеу саясатын жалғастырмақ. Инфляцияны тежеу үшін экономикадан шамамен 4,1 трлн теңге шығарылуы жоспарланған.
Бюджет шығыны қанша болады?2027 жылы республикалық бюджет шығыстары 30,2 трлн теңге болады. Бұл биылғы жоспардан 2,5 трлн теңгеге көп.
Шығыстың ең үлкен бөлігі дәстүрлі түрде әлеуметтік салаға бағытталады. Бұл мақсатқа 10,5 трлн теңге қарастырылған. Яғни барлық бюджет шығысының 34,9 пайызы әлеуметтік салаға жұмсалады. Оның ішінде әлеуметтік төлемдерді алушылар санының өзгеруіне байланысты төлемдерді индексациялау да ескерілген.
Экономиканың нақты секторын қолдауға 3,9 трлн теңге бағыттау жоспарланып отыр.
Күштік құрылымдарға 3,3 трлн теңге бөлінеді. Бұл қазіргі жоспардан 257 млрд теңгеге көп.
Мемлекеттік әкімшілік органдарды ұстауға тағы 787 млрд теңге қарастырылған.
Сонымен қатар Құрылтай мен Қазақстан Халық Кеңесінің қызметіне арналған шығыстар да бюджет жобасында ескерілген. Үкімет резервіне 370 млрд теңге бөлінбек.
Алайда мемлекет кірісінен көп ақша жұмсайды. Мәселен, 2027 жылы бюджет кірісі 25,6 трлн теңге болады деп болжанса, шығыс 30,2 трлн теңгеге жетеді. Осылайша бюджет тапшылығы 4,5 трлн теңгеден асады.
Үкімет алдағы жылдары бюджет тапшылығын біртіндеп қысқартуға уәде беріп отыр.
Ұлттық қордан қанша ақша алынады?Үш жылдық бюджеттің ең маңызды мәселелерінің бірі – Ұлттық қордан алынатын қаражат.
Үкімет 2027–2029 жылдары Ұлттық қордан бюджетке жалпы сомасы 11,86 трлн теңге аударуды жоспарлап отыр.
Оның 7,36 трлн теңгесі – кепілдендірілген трансферттер. Ал тағы 5 трлн теңге – мақсатты трансферттер.
Кепілдендірілген трансферттер – Ұлттық қордан бюджетке белгіленген ережелерге сәйкес тұрақты түрде аударылатын қаражат.
Ал мақсатты трансферттер – нақты жобалар мен міндеттерді қаржыландыру үшін Ұлттық қордан қосымша алынатын ақша.
Сондықтан бұл жерде назар аударатын негізгі сома – 5 трлн теңге.
Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтің айтуынша, 2027–2029 жылдары Ұлттық қордан алынатын қаражат 5 трлн теңгеге ұлғайған.
Оның мәліметінше, бұл қаражат әлеуметтік, коммуналдық, энергетикалық және көлік инфрақұрылымы нысандарын қаржыландыруға бағытталады.
Бір жыл бұрын Үкімет не деген еді?Қазіргі жоспар бұған дейін айтылған болжамдардан өзгеше.
2025 жылдың тамызында Үкімет 2026–2028 жылдары бюджетке Ұлттық қордан мақсатты трансферт қажет болмайтынын мәлімдеген.
Сол кезде Серік Жұманғарин кірістер мен шығыстардың жоспарланған параметрлері мемлекетке тек кепілдендірілген трансферттермен шектелуге мүмкіндік беретінін айтқан еді.
Енді бұл жоспар өзгерді.
Мұндай өзгеріс Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық қор қаражатын елдің дамуына белсендірек пайдалану қажеттігі туралы мәлімдемесінен кейін болып отыр.
Жексенбі күні, Құрылтай сайлауы өткен күні, Мемлекет басшысы Қазақстан алдында тұрған міндеттерді орындау үшін елді іс жүзінде «үлкен құрылыс алаңына» айналдыру қажеттігін айтты. Оның ішінде ең алдымен әлеуметтік нысандар салу керектігін атап өтті.
Президент Ұлттық қор қаражатын осы мақсаттарға пайдалануға дайын екенін де жеткізді.
«Ақшаны шетелдегі бағалы қағаздарда неге ұстаймыз, егер оны халықтың игілігіне пайдалануға болатын болса?» – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Ұлттық қор азаймай ма?Бір қарағанда, қордан 12 трлн теңгеге жуық қаражат алынатын болса, оның активтері қалай өсетіні түсініксіз болуы мүмкін.
Үкіметтің түсіндіруінше, Ұлттық қор жаңа түсімдер есебінен толықтырыла береді.
Болжам бойынша, 2027 жылы қорға мұнай және басқа да түсімдерден 5,1 трлн теңге түседі. 2028 жылы – 5,5 трлн, ал 2029 жылы 5,7 трлн теңге түседі деп күтілуде.
Алайда қордан жасалатын аударымдарды есептегеннен кейін таза түсім әлдеқайда аз болады.
2027 жылы таза түсім 0,5 трлн теңге, 2028 жылы 1,4 трлн теңге, ал 2029 жылы 2 трлн теңге болады деп болжанып отыр.
Ал Ұлттық қордың валюталық активтері 2027 жылғы 65,2 млрд доллардан 2029 жылы 70,6 млрд долларға дейін өседі деп күтілуде.
Осылайша, Үкімет бір жағынан Ұлттық қордан қомақты қаражат алып, әлеуметтік және инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландырмақ. Екінші жағынан, мұнайдан және басқа да көздерден түсетін кірістер мен инвестициялық табыс есебінен қор активтерін ұлғайтуды жоспарлап отыр.