Балқаш – өсім нүктесі: Қазақстанға жаңа металлургиялық қуаттар не үшін қажет?

Қазақстанда мыс өндірісін ұлғайтып қана қоймай, оны терең өңдеуге бағытталған жаңа металлургиялық жоба жүзеге асырылмақ. Балқашта жаңа мыс балқыту зауытын салу жоспарланып отыр. Жобаға жеке инвестиция көлемі 750 млрд теңгені құрайды, деп  жазады Sn.kz ақпарат порталы.

Қазақстан Президентінің 2025 жылғы Жолдауында тау-кен металлургия кешені ел экономикасының шамамен 8 пайызын қалыптастыратыны айтылған. Сонымен қатар салада шикізатты терең өңдеп, қосылған құны жоғары өнім шығарудың әлеуеті жоғары екені атап өтілді.

Қазақстанда мыс қоры мол әрі оны өндіру мен байытуға қажетті өндірістік база қалыптасқан. Алайда кен өндіру мен байыту деңгейі металлургиялық өңдеу және кейінгі терең өңдеу сатыларымен толық үйлесе бермейді. Сондықтан негізгі міндеттердің бірі – шикізатты ел ішінде барынша терең өңдеп, дайын өнімге дейін жеткізу.

2025 жылы Қазақстан шамамен 1,42 млн тонна мыс кені мен концентратын экспорттаған. Мыс концентраты түпкілікті өнім емес. Оны әрі қарай балқыту, конвертерлеу және тазарту кезеңдерінен өткізу арқылы анодты және катодты мыс алуға болады.

Жоспарланып отырған жаңа зауыттың құрылысы 2027 жылы басталып, 2030 жылы пайдалануға беріледі деп күтілуде. Кәсіпорын жылына 300 мың тонна катодты мыс, 10 тонна алтын, 300 тонна күміс және 1,5 млн тоннадан астам күкірт қышқылын өндіруге мүмкіндік береді. Жоба аясында шамамен 1,2 мың тұрақты жұмыс орны ашылмақ.

Сарапшы Өмірсерік Байгенженовтің айтуынша, Балқашта жаңа металлургиялық өндірістің іске қосылуы Қазақстанның мыс өнеркәсібі үшін маңызды қадам болмақ. Оның пікірінше, жаңа қуаттардың пайда болуы өндіріс көлемін арттырумен қатар, елдегі металлургиялық шикізатты терең өңдеуге, қосылған құны жоғары өнім түрлерін көбейтуге және өндірістік тізбекті толық қалыптастыруға мүмкіндік береді.

«Қазақстанда мыс қоры мен оны өндіруге қажетті өндірістік база жеткілікті. Алайда бүгінгі таңда кенді өндіру мен байыту деңгейі металлургиялық және кейінгі терең өңдеу кезеңдерімен толық үйлесе бермейді. Сондықтан негізгі міндет – шикізатты сыртқа дайындалмаған күйінде шығармай, оны ел ішінде барынша терең өңдеп, дайын өнімге дейін жеткізу», – дейді сарапшы.

Өмірсерік Байгенженовтің сөзінше, мыс концентратын түпкілікті өнім ретінде қарастыруға болмайды. Оны балқыту, конвертерлеу және тазарту кезеңдерінен өткізу арқылы анодты және катодты мыс алуға болады. Ал катодты мыс негізінде кабель, электр сымдары, мыс құбырлары, фольга, қорытпалар және басқа да өнеркәсіптік өнімдер өндіруге мүмкіндік бар.

«Мыс өндірісіндегі ең маңызды мәселенің бірі – қосылған құнды ел ішінде қалыптастыру. Егер катодты мысты әрі қарай өңдеп, одан сым, кабель, құбыр, фольга және электротехникаға қажетті бөлшектер шығаратын болсақ, бір тонна шикізаттан алынатын экономикалық қайтарым да артады. Бұл өз кезегінде жаңа өндірістердің пайда болуына және өңдеу өнеркәсібінің дамуына серпін береді», – деп атап өтті ол.

Сарапшы мыс кенін кешенді түрде пайдаланудың да маңызы зор екенін атап өтті. Оның айтуынша, технологиялық процестерді дұрыс ұйымдастырған жағдайда мысқа қоса алтын, күміс және басқа да бағалы компоненттерді алуға болады. Ал өндіріс барысында түзілетін құрамында күкірт бар газдарды өңдеу арқылы күкірт қышқылын өндіруге мүмкіндік бар.

«Шикізатты кешенді пайдалану – өндірістің тиімділігін арттырудың маңызды тетігі. Кен құрамындағы пайдалы компоненттердің барлығын барынша толық игеру арқылы ысырапты азайтып, қосымша өнім көлемін арттыруға болады. Сонымен қатар бұл өндірістің ресурстық тиімділігін көтеруге мүмкіндік береді», – деді Өмірсерік Байгенженов.

Жаңа кәсіпорынның іске қосылуы Қазақстандағы мыс өндірісінің жалпы көлемін жылына 800 мың тоннадан жоғары деңгейге жеткізуге мүмкіндік беруі мүмкін. Бұл ретте мәселе тек мыс өндіру көлемін арттыруда емес, одан кейінгі өңдеу сатыларын дамытуда болып отыр.

Қазақстан үшін тиімді өндірістік тізбек «кен – концентрат – қара мыс – анодты мыс – катодты мыс – дайын өнім» қағидаты бойынша қалыптасуы қажет. Катодты мыс негізінде кабельдер мен сымдардан бөлек, мыс құбырлары, фольга, түрлі қорытпалар, электротехникалық бұйымдар және машина жасауға қажетті компоненттер шығаруға болады.

Осылайша, Балқаштағы жаңа жоба Қазақстанның шикізат экспортынан терең өңдеуге көшуіне мүмкіндік беретін өндірістік тізбектің маңызды буынына айналуы мүмкін. Басты мақсат – мыс өндірісін арттырумен қатар, жоғары қосылған құны бар өнімді ел ішінде шығару.