Қазақстанда 1 қарашадан бастап не өзгереді

Қараша айындағы жаңа талаптар, сайлау, ипотека, авиарейстер және инфрақұрылымдағы негізгі оқиғалар шолуы

2026 жылғы қарашада Қазақстанда бірнеше жаңа талап кезең-кезеңімен енгізіледі. Олардың бір бөлігі шетел азаматтарының елге кіру тәртібіне қатысты болса, енді бірі кәсіпкерлерге, жеңіл өнеркәсіп тауарларын өндірушілер мен импорттаушыларға, халықаралық жүк тасымалдаушыларға және қарапайым азаматтардың күнделікті өміріне әсер етеді. Сондай-ақ қараша айында елде маңызды саяси, әлеуметтік және мәдени оқиғалар күтілуде.

1. QazETA: шетел азаматтарына электронды рұқсат беру жүйесі іске қосылады

2026 жылғы 1 қарашадан бастап Қазақстанға визасыз режиммен келетін шетел азаматтарына арналған QazETA электронды рұқсат жүйесі кезең-кезеңімен енгізіле бастайды. Сыртқы істер министрлігінің мәліметінше, жүйе визасыз келе алатын 85 елдің азаматтарына қолданылады. Бұл талап Қазақстан азаматтарына қатысты емес.

Жүйе мына өткізу орындарында іске қосылады:

Ақтау халықаралық әуежайы, Павлодар облысындағы «Үрлітөбе» автомобиль өткізу пункті, Жамбыл облысындағы «Аухатты» өткізу пункті, Түркістан облысындағы «Атамекен» өткізу пункті, Жетісу облысындағы «Нұрлы жол» өткізу пункті.

Өтініш QazETA цифрлық платформасы арқылы сапарға дейін кемінде 72 сағат бұрын беріледі. Рұқсат тегін рәсімделеді және берілген күннен бастап 180 күнтізбелік күнге жарамды. Өтініш берген кезде пайдаланылған паспортты шекарадан өткенде көрсету қажет. Бұл 180 күн елде үздіксіз болуға рұқсат береді деген сөз емес: шетел азаматының Қазақстанда болу мерзімі қолданыстағы көші-қон қағидаларымен айқындалады.

2026 жылғы 1 қарашадан 2027 жылғы 30 маусымға дейін өтпелі кезең белгіленген. Осы уақытта QazETA алу ұсынылады, бірақ рұқсаты жоқ адамға тек осы себеппен елге кіруге тыйым салынбайды. 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап жүйе Астана және Алматы халықаралық әуежайларында, 2027 жылғы 1 наурыздан бастап қалған шекара бекеттерінде енгізіледі. 2027 жылғы 1 шілдеден бастап тиісті санаттағы шетел азаматтары үшін электронды рұқсат міндетті болады.

Рұқсат кейбір санаттарға талап етілмейді. Олардың қатарында 16 жасқа толмағандар, 65 жастан асқандар, Қазақстанның жарамды визасы немесе тұруға ықтиярхаты бар адамдар, сондай-ақ шекарадан өтпей, әуежайдың транзит аймағында қалатын жолаушылар бар. Ерекше санаттардың толық тізімі ресми ережеде көрсетілген.

2. Мәслихат депутаттарын кезектен тыс сайлау өтеді

29 қарашада Қазақстанда барлық деңгейдегі мәслихат депутаттарын кезектен тыс сайлауы өтеді. Елдегі 228 мәслихатқа барлығы 3 447 депутат сайланады. Оның ішінде облыстық мәслихаттарға 668, қалалық мәслихаттарға 626, ал аудандық мәслихаттарға 2 153 депутат сайлау жоспарланған. Депутаттар тікелей дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайланады.

24 қыркүйекте Халық кеңесінің алғашқы отырысында сөз сөйлеген Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев бұл шешім мәслихаттарға білікті әрі кәсіби мамандардың келуіне жол ашып, олардың жұмысына жаңа серпін беретінін айтты. Президент барлық деңгейдегі мәслихаттардың өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтату туралы жарлыққа 12 қазанда қол қойды.

3. «Ұмай» әйелдер ипотекасының екінші кезеңі басталады

3 қарашадан бастап Қазақстанда «Ұмай» әйелдер ипотекасының екінші кезеңі басталады. Әйелдер баспана сатып алуға жеңілдетілген несие алу үшін Отбасы банкінің бөлімшелерінде немесе онлайн өтініш бере алады.

4. Салық есептілігі және берешегі бар компанияларға шектеулер

Қарашада азаматтар мен кәсіпкерлер салық есептілігін тапсырып, міндетті төлемдерді уақытында төлеуі қажет. Декларацияларды тапсырудың негізгі мерзімі: 16 қарашаға дейін, ал салық төлеу мерзімдері: 20 және 25 қараша. Сонымен қатар, 5 қарашаға дейін жеке практикамен айналысатын азаматтар қазан айындағы табысынан жеке табыс салығын төлеуге тиіс. Салық органдары өсімпұл есептеліп, техникалық қиындықтар туындамас үшін төлемдерді соңғы күнге қалдырмауға кеңес береді.

1 қарашадан бастап салық және өзге де міндетті төлемдер бойынша берешегі 45 АЕК-тен (2026 жылы 194 625 теңге) асатын және қарызын төрт ай бойы өтемеген компанияларға тіркеу деректерін өзгертуге шектеу қойылады. Шектеу компания басшысын және заңды мекенжайын ауыстырумен ғана шектелмейді. Хабарлама тәртібімен тіркелетін кейбір өзге өзгерістерге, соның ішінде қызмет түрі, бенефициарлық меншік иесі, байланыс деректері және жарғылық капиталға қатысты әрекеттерге де әсер етуі ықтимал. Талап кедендік төлемдер, баждар, пайыздар мен өсімпұлдар бойынша берешекті де қамтиды.

Жаңа талап қарызы бар компанияларды басқа адамдардың атына рәсімдеп немесе тіркелген өңірін өзгертіп, салық төлеуден жалтарудың жолын кесу үшін енгізілді. Бұдан бөлек, Мемлекеттік кірістер комитеті салықтық тексерулерді тағайындау тәртібін өзгертуді жоспарлап отыр. Ведомство автоматтандырылған жүйеден тыс анықталған заңбұзушылықтарды да тексеру жүргізуге негіз болатын жағдайлар қатарына қосуды ұсынды. Дегенмен тексерілетін салық төлеушілер бұрынғыдай тәуекелдерді басқару жүйесі арқылы іріктеледі.

5. Өзбекстанмен шекарада жүк тасымалдаушыларға кепілдік төлем

2026 жылғы 9 қарашадан бастап Қазақстан мен Өзбекстан шекарасындағы «Қазығұрт», «Б. Қонысбаев» және «Атамекен» өткізу пункттерінде халықаралық жүк тасымалдаушылар электронды кезектен орын брондаған кезде 20 АЕК (2026 жылы 86 500 теңге) мөлшерінде кепілдік төлем қамтамасыз етуі керек.

Кепілдік сома тасымалдаушының арнайы электронды шотында болуы керек. Егер жүк көлігі брондалған уақытта өткізу пунктіне келсе, қаражат толық көлемде автоматты түрде қайтарылады. Ал тасымалдаушы 90 күнтізбелік күн ішінде қатарынан екі рет белгіленген уақытта келмесе, кепілдік төлем қайтарылмай, бюджет кірісіне аударылады. Бұл талап жеке жеңіл автокөлік жүргізушілеріне емес, аталған өткізу пункттеріндегі халықаралық жүк тасымалына қатысты.

6. Жеңіл өнеркәсіп тауарларын таңбалау қағидалары

14 қарашадан бастап жеңіл өнеркәсіп тауарларын сәйкестендіру құралдарымен таңбалау және қадағалау қағидаларының негізгі ережелері күшіне енеді. Ал тауарларды міндетті цифрлық таңбалау 1 желтоқсаннан бастап кезең-кезеңімен іске қосылады.

Жаңа тәртіп өндірушілерге, импорттаушыларға, көтерме және бөлшек сауда өкілдеріне арналған. Ол тауарды жүйеде тіркеу, таңбалау кодын алу, өнімге Data Matrix кодын түсіру және тауар айналымы туралы мәліметтерді цифрлық жүйеге енгізу тәртібін қамтиды.

Өндірушілер тауарды айналымның келесі қатысушысына бермес бұрын оны тиісті кодпен таңбалауы керек. Импорттаушылар өнімді Қазақстан аумағына әкелу және кедендік рәсімдерден өткізгенде осы талаптарды ескеруі тиіс. Бөлшек сауда орындары таңбаланған өнімдерді кодты оқи алатын сканер арқылы кассада өткізуге дайындалуы қажет. Тауар қозғалысы туралы мәліметтерді қатысушылар арасында міндетті түрде беру 2027 жылғы 1 қазаннан басталады, ал тауар қалдықтарын таңбалау 2028 жылғы 1 қаңтарға дейін жүргізілуі тиіс.

7. Инфрақұрылым және әуе қатынасы: Астана мен Алматыдағы жаңалықтар

Қарашада Астананың бірнеше көшесінде көлік қозғалысын ашу жоспарланған. Атап айтқанда, 10 қарашаға дейін Жангелдин көшесінің Қ. Күмісбеков көшесінен Ш. Бейсекова көшесіне дейінгі аралығын толық ашу көзделген. Жаңа жол №65 мектеп-гимназиясына, техникалық колледжге және «Білім-Инновация» лицей-интернатына қатынауды жеңілдетеді.

Қарашаның аяғынан бастап қазақстандықтар Жапонияға ұшақ ауыстырмай-ақ бара алады. Air Astana әуе компаниясы Алматы мен Токио арасында тікелей рейстер ашуды жоспарлап отыр. Ұшулар жапониялық Japan Airlines компаниясымен бірлесіп, кодшеринг келісімі аясында жүзеге асырылады. Алғашқы рейс 30 қарашада Алматыдан ұшады. Ал Токиодан кері бағыттағы алғашқы рейс 2026 жылғы 1 желтоқсанға жоспарланған. Airbus A321LR ұшақтары аптасына екі рет Токионың Нарита әуежайына қатынайды. Алматыдан Токиоға ұшу 7 сағат 30 минутқа, ал кері бағытта 9 сағат 25 минутқа созылады. Эконом-класпен барып-қайту билетінің бағасы шамамен 350 552 теңгеден, ал бизнес-класқа билет 1,4 миллион теңгеден басталады. Қазақстан азаматтарына Жапонияға бару үшін виза қажет, ал Жапония азаматтары Қазақстанға визасыз келіп, 30 күнге дейін бола алады.

8. Өзгерістер кімдерге әсер етеді?

Қарашадағы жаңалықтардың барлығы бірдей Қазақстан азаматтарының күнделікті өміріне тікелей әсер етпейді. QazETA: визасыз келетін шетел азаматтарына арналған. Салық берешегіне қатысты шектеу: заңды тұлғаларға, ал кепілдік төлем: Қазақстан мен Өзбекстан шекарасындағы белгіленген бекеттерді пайдаланатын халықаралық жүк тасымалдаушыларға қатысты. Жеңіл өнеркәсіп тауарларын таңбалау талаптары өндірушілер мен сауда саласының қатысушыларына бағытталған.

Қарапайым тұтынушы үшін бұл өзгерістердің ықпалы жанама болуы мүмкін: мысалы, саудадағы кейбір киім-кешек тауарларының қозғалысын бақылау күшейеді. Ал шетелге шығатын немесе шетелден қонақ күтетін азаматтар QazETA талаптарының кімдерге қолданылатынын алдын ала тексергені жөн.