Еуропалық саясатты сырттай бақылаған адамға бір мемлекеттің ішкі сайлауы Украина майданындағы жағдайға тікелей әсер етеді деу алғашында оғаш көрінуі мүмкін.
Бірақ қазіргі жағдайда бұл байланыс өте нақты. Себебі мәселе Венгрия экономикасының көлемінде емес, Еуропалық одақ шешімдерінің қалай қабылданатынында жатыр. Қауіпсіздік пен қорғанысқа қатысты көптеген шешімдер бірауыздылықпен қабылданады. Соңғы жылдары дәл осы жерде Венгрия Еуроодақ ішіндегі ең үлкен тежеуіштердің біріне айналды. Сондықтан биліктің ауысуы тек Будапешт үшін емес, Брюссель мен Киев үшін де маңызды жаңалық болды
2026 жылғы 12 сәуірде өткен сайлауда Виктор Орбан 16 жыл билікте болғаннан кейін жеңіліс тапты. Оның орнына оппозициялық саясаткер Петер Мадьяр келді. Ресми деректерге сәйкес ол антты 9 немесе 10 мамырда қабылдап, жаңа үкімет 11 мамырдан басталатын аптада жұмысын бастауы мүмкін. Бұл жай ғана формалды ауысым емес. Себебі жаңа басшылық билікке толық кіріспей жатып Еуроодақпен қатынасты жақсарту және бұғатталған қаржыны босату бойынша келіссөздерді бастап кеткен
Мадьяр жеңісінің бірден халықаралық салмағы сезілген себебі де түсінікті. Орбан үкіметі 90 млрд еуролық украиналық пакетті бөгеп келді. 2026 жылғы 21 сәуірде ЕО-ның экономика жөніндегі комиссары Валдис Домбровскис бірінші транш мамырдың соңы не маусымның басында берілуі мүмкін екенін айтты. Сол күні ЕО-ның сыртқы саясат жөніндегі жоғары өкілі Кая Каллас 22 сәуірде осы 90 млрд еуролық несие бойынша оң шешімдер күтілетінін мәлімдеді. Яғни Брюссельдің есебі қарапайым: Орбан кеткен соң, бұрын айлап созылған шешімдер тезірек жүре бастайды.
Енді сандарға назар аударайық. Ресми ЕО дерегі бойынша Одақ пен оған мүше мемлекеттер Украина армиясын қолдауға 69,7 млрд еуро көлемінде әскери көмек көрсетті. Жалпы көмек көлемі 194,9 млрд еуроға жеткен. ЕО-ның әскери қолдауы тек қаржы аударумен шектелмейді. Еуропалық әскери көмек миссиясы 2022 жылдан бері 87 500-ден астам украиналық әскери қызметкерді оқытып, жабдықтаған. Тек Еуропалық бейбітшілік қоры арқылы 6,1 млрд еуро бағытталған. Бұған қоса Ресейдің бұғатталған активтерінен түскен төтенше кірістердің 3,4 млрд еуросы пайдаланылып, соның 1,5 млрд еуросы тікелей Украина қорғаныс өнеркәсібіне салынған. Яғни ЕО көмегі қазірдің өзінде жай символдық емес, үлкен өнеркәсіптік және әскери экожүйеге айналып үлгерді.
Ал 90 млрд еуролық жаңа несие соның келесі қабаты. ЕО Кеңесінің ресми мәліметіне сәйкес, 2026-2027 жылдарға арналған бұл құрал Украинаға қажет 135,7 млрд еуро шамасындағы қаржының үштен екісін жабуға арналған. Еурокомиссия 2026 жылға 45 млрд еуро бөлуге дайындалып отырғанын, оның 28,3 млрд еуросы қорғаныс өнеркәсібі мен әскери қажеттілікке, 16,7 млрд еуросы бюджет тұрақтылығына жұмсалатынын мәлімдеді. Домбровскис те 2026 жылы 45 млрд, 2027 жылы тағы 45 млрд еуро берілетінін, биылғы бөліктің 28 млрд еуросы әскери мұқтаждықтарға кететінін айтты. Демек «несие тек бюджетке кетеді» деу қате. Оның елеулі бөлігі – тікелей қорғаныс пен қару-жарақ сатып алуға арналған ресурс.
Неге онда бір ғана Венгрия мұнша үлкен әсер етті? Себебі ЕО-ның ортақ қауіпсіздік және қорғаныс саясаты бойынша шешімдері Кеңесте бірауыздылықпен қабылданады. Еуропалық бейбітшілік қоры да бюджеттен тыс құрал болғанымен, оның стратегиялық шешімдерін Кеңес қабылдайды. Яғни Будапешт қаласа, ақшаның бәрін түгел тоқтатпаса да, процесті баяулатып, пакеттерді сұйылтып, саяси сигналды әлсірете алады. Бұл соңғы жылдары бірнеше рет байқалды. Reuters наурызда Орбан 90 млрд еуролық пакетті Украинаның «Дружба» мұнай құбырына байланысты дауда бөгеп отырғанын жазды. Ал Каллас наурыздағы ресми сөзінде Украинаға арналған қолдау несиесі мен 20-шы санкция пакеті бойынша келісімге келе алмау бүкіл Одақ қауіпсіздігіне қатер екенін ашық айтты.
Сонымен бірге бір маңызды өзгерісті ескеру қажет. Бүгінгі Еуроодақ 2022 жылғы Еуроодақ емес. Кейбір қолдау тетіктері бір елдің ветосына тәуелді болмауы үшін құқықтық айналма жолдар жасалды. 2025 жылдың соңындағы ресми құжаттарда Украинаға 90 млрд еуро несие беру бойынша “күшейтілген ынтымақтастық” форматы қолданылғаны көрсетілген. Бұл механизм арқылы қатысушы мемлекеттер құралды алға жылжыта алады, ал қатыспайтын елдердің қаржылық міндеттемесіне әсер етпейді. Оған қоса ЕО 150 млрд еуролық SAFE қорғаныс құралы арқылы ортақ сатып алуды күшейтіп үлгерді, ал Украина ол тетікке мүше мемлекеттермен тең негізде қатыса алады. 2026 жылдың сәуіріндегі ресми мәлімет бойынша ұлттық қорғаныс жоспарларын тапсырған 19 елдің 15-і Украинамен жобаларды қамтыған. Яғни Венгриядағы ауысым өте маңызды болғанымен, ЕО Украинаға көмекті бір ғана астанаға толық тәуелді етпейтіндей етіп реформалай бастады.
Сонда жаңа үкімет келсе, қолдау автоматты түрде шарықтап кете ме? Мұнда асығыс оптимизмге негіз жоқ. Мадьярдың өз ұстанымы күрделі. Reuters дерегіне сай, ол Украинаны соғыстағы құрбан тарап деп атады. Бірақ сонымен бірге Киевпен қатынасты қалпына келтіру үшін Батыс Украинадағы венгр азшылығының құқықтары маңызды екенін айтты. Ол Украинаның ЕО-ға жедел кіруін қолдамайтынын, бұл мәселе референдумға шығарылуы тиіс екенін де мәлімдеді. Бұған қоса Мадьяр Мәскеумен “прагматикалық” қатынасты толық үзбейтінін аңғартты және энергетикалық қауіпсіздік туралы да жиі айтты. Қысқасы, жаңа басшылық Орбан дәуіріндегідей ашық бөгегіш болмайтын шығар, бірақ бір күнде Будапештті Киевтің ең қатты жақтаушысына айналдырады деу де шындыққа жанаспайды.
Ендеше нақты болжам қандай? Қысқа мерзімде Еуроодақтың Украинаға әскери және қорғаныстық қолдауы артады деуге негіз бар. Ең алдымен бөгелген қаржының қозғалысы жылдамдайды. Екіншіден, Брюссель үшін әр шешім алдында Венгриямен бөлек саудаласу шығыны азаяды. Үшіншіден, SAFE, қорғаныс кооперациясы және Украина өнеркәсібіне инвестиция сияқты бағыттарда саяси кедергі төмендейді. Бірақ бұл өсім “Венгрия Украинаға қару ағылдырады” деген сценарий емес. Дұрысы – ЕО деңгейіндегі ұжымдық механизмдер жылдамырақ және сенімдірек жұмыс істей бастайды деген сценарий. Бұл айырмашылық өте маңызды.
Орта мерзімде бәрі Мадьяр үкіметінің Еуроодақпен қаншалықты тез мәмілеге келетініне және ішкі саясатта қаншалықты орнығып үлгеретініне байланысты болады. Оның басымдығы қазірдің өзінде түсінікті: қатып қалған ЕО қаржысын босату, ішкі экономиканы тыныштандыру, Брюссельмен қатынасты қалыпқа келтіру. Осы мақсатқа жету үшін Киевке қарсы бұрынғыдай қатқыл блокада саясатын жалғастыру тиімсіз. Бірақ сонымен бірге ол венгр қоғамындағы соғысқа тікелей араласпау көңіл күйін де ескеруге мәжбүр. Сондықтан Будапешттің болашақ ұстанымы «Орбанша тежеу» мен «Польшалық максимализмнің» арасындағы аралық сызыққа жақындауы ықтимал.
Қорытындылай келе, Венгриядағы билік ауысуы Еуроодақтың Украинаға әскери қолдауын арттыруға мүмкіндік береді. Бірақ бұл өзгеріс Венгрияның саясатынан гөрі Еуроодақ ішіндегі механизмдердің тиімді жұмыс істеуіне байланысты. Яғни басты нәтиже бір елдің өзгеруінде емес, бүкіл жүйенің кедергісіз жұмыс істей бастауында жатыр. Сондықтан негізгі жауап иә қолдау артады. Бірақ оның формуласы Венгрия көбірек қару береді емес, Еуроодақ аз бөгеледі дегенге жақын болады.