Тәуелсіздік бізге елі сүйген, елін сүйген Елбасымен бірге келді. Қазақ елінің Президенті алпауыт мемлекет басшылары санасар жаһандық саяси тұлғаға айналды. «Әлем. ХХІ ғасыр» манифесі Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы мен Қауіпсіздік Кеңесінің ресми құжаты мәртебесін алуы сөзімізге дәлел. Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының саммитінің біздің елде өткізілуі де Елбасы беделімен байланысты. Шанхай Ынтымақтастық Ұйымын құруы да Елбасының даналығы.
Тәуелсіздіктің арқасында түбі бір түркі дүниесінің басы қосылды. Түркі мемлекеттері басшыларының кеңесі жұмыс істеуде. Халықаралық Түркі академиясы құрылды. Бейбіт өмірді жақтайтынын ресми мәлімдеген Елбасы Н.Ә.Назарбаев 1991 жылдың 29 тамызында «Семей полигонын жабу туралы» Жарлыққа қол қойды. Бұл – біздің еліміз үшін тарихи факт ғана емес, батыл шешім әрі батыл қадам. БҰҰ Бас Ассамблеясы 29 тамызды Халықаралық ядролық сынақтарға қарсы іс-қимыл күні деп жариялады.
Тарихи кезең – Тәуелсіздіктің 25 жылдық мерейтойы қарсаңында Елбасы Үкіметтің кеңейтілген мәжілісінде қазақстандықтардың өмір сапасын төмендетпеуді тапсырды және алдымызға бірқатар маңызды міндеттер қойды. Дүние жүзіндегі экономикалық ахуалдың жақсарып кетуіне үміттену әурешілік екенін, алдағы уақытта қамтылар жаңа шараларды қарастыра отырып, бұған дейінгі атқарылып келе жатқан жұмыстардың жүйелі түрде жүргізіле беретінін қадап айтты.
Жарты миллионға жуық халқы бар Оңтүстік Қазақстан облысындағы Мақтаарал ауданының халқы үшін Тәуелсіздік тартқан үлкен сый бар. Ол – Сырдария көпірі. Жалпы ұзындығы 5,3 шақырымды құрайтын алты көпір салынды, оның ең ұзыны – 437 метр. Мемлекеттік бюджеттен 3 миллиард теңгеден асатын қаржы жұмсалған бұл көпір аудан халқын көрші аудандармен, облыс орталығымен байланыстырып қана қойған жоқ, өңір экономикасының өсуіне мүмкіндік берді. Мақтааралға қуаныш осы көпірмен келді десек, артық болмайды.
«Батыс Еуропа – Батыс Қытай» трансқұрлықтық дәліз іс жүзіне асырылды. Елордамен жалғастыратын бірнеше жаңа жолдар салынды. Сонымен бірге, темір жолдың табаны тимеген Ұлытау жеріне пойыз қатынайтын болды. Бұл да тәуелсіздік сыйға тартқан табыс. ХХ ғасырда бар-жоғы 1442 шақырымды құрайтын Түрксіб пен патша заманында салынған Транссібір магистралін қосқанда барлығы 11 мың шақырым ғана темір жол болған екен. Ал тәуелсіздік жылдары 4 мың шақырымға жуық темір жол салыныпты, қазіргі кезде барлығы 15 мың шақырымға жуық темір жол халыққа қызмет етуде.
«Жігерлі болса – ер болар, бірлікті болса – ел болар» деген жүз жасаған Жамбыл жыраудың дана сөзін іс жүзінде шындыққа ұластырған, түрлі ұлт ұрпақтарының басын қосқан Қазақстан халқы Ассамблеясы бүгінде еліміздегі тұрақтылық пен татулықты сақтаудың басты берік тұғырына айналды… Тәуелсіздік пен Елбасы егіз ұғым. Ол тереңдігі мен кемелдігінің арқасында тар кезеңде қол бастады. Кез келген қиындықтан шығар жолды табуда қателеспеуге барын салды. Оған айқын бір дәлел – астананы көшіріп, жаңа қала тұрғызып, Астана қаласын салуы. Елбасы сөзімен айтар болсақ, «Біз армандарды ақиқатқа айналдырдық».
Астана – тәуелсіздігіміздің бойтұмары, мемлекеттігіміздің басты күші. «Астананың алғашқы авторы – Тәуелсіздік. Қазақстан тәуелсіздік алмаса, Астана өмірге келмес еді. …Тәуелсіздіктің басты белгісі – өзіңнің тағдырыңды өзің шешуге қабілеттілігің. Тәуелсіз саясат жүргізе алуың. Астана – Қазақстан халқының дербес таңдауы. Астана – елдің болашаққа салған көпірі. Жаңа қоғамның символы», – деді Президентіміз.
Сарыарқаның сары белінде ұлан-байтақ қазақ жерінің орталығында мемлекетіміздің жаңа астанасының бой көтеруі ғасырлар тоғысындағы тарихи құбылыс. Жаңа мәдени-ғылыми және саяси-экономикалық алып ортаның, Отанымыздың күретамырына қан жүгіртетін, жан бітіретін сәулетті, қуатты орданың дүниеге келуі – бүгінгі жеткен жетістіктеріміздің бастау күші, қайнар бұлағы. Айтылғанда құлаққа әуезді әрі әсерлі естілетін осы бір тамаша атауды ойлап тапқан да, шағын ауласынан бастап тәуелсіздік символына айналған «Бәйтерекке» дейінгі барлық құрылыстың сызбасын сызып, сәулетін сәулелендірген де Президент екендігін қазақстандықтар жақсы біледі.
1997 жылы Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың Жарлығымен астананы Алматыдан Ақмолаға көшіру туралы шешім қабылданған сәт барлығымыздың да есімізде. Қалың жұртшылықтың әрі-сәрі күй кешкені де жасырын емес. Елорданы Алматыдан Астанаға көшіру тәуелсіз мемлекеттің алғашқы стратегиялық шешімдерінің бірі болатын. Жанашыр жандар жанұшыра жанкештілікпен еңбек етсе, кейбіреулер әліптің артын бағып, керіспесе де келіспейтіндерін жасырмай, жапа-тармағай жарыса жазып та, айтып та жатты. Көреген көшбасшы 1998 жылы 6 мамыр күні жаңа елорданың атауын Астана атағанда таңдай қаға таңырқағандар да, таласа талқылағандар да болды. Елбасыны елі қолдады. Елдің елдігі мен теңдігін сақтау жолындағы іргелі ісінің бірі ғана емес, бірегейі болғанын бүгінде өткен уақыт дәлелдеп, тарих таразылап отыр.
Президент: «Бұл қала, Қазақстанның жаңа астанасы менің мақтанышым еді, сондықтан оның атауын сан құбылтуға жол бере алмайтын едім. Онда Ақмоланы қалай атаған, дәл айтқанда, қалай қайта атаған жөн? Ол атау қазақстандықтардың, еліміздің барша ұлты мен ұлысының ғана емес, кірпияз шетелдіктердің де көңілінен шығуы керек.
…Бір жолы түнде, дәлірек айтсам, сағат түнгі екіде Астана деген атау ойыма сап етіп, көкейіме қона кеткені. Астана дегеніміз – Астана! Қазақша әдемі естіледі. Қомақты, ауыз толады, қысқа да нұсқа, әуезді. Орысша да, ағылшынша да солай естіледі. Бұл атауда батылдық, мығымдық және айқындық реңк бар. Астана!», – деп жазып, Бразилияның астанасы Бразилиа деген мысал келтіреді.
Ақорда – Қазақстан Республикасы Президентінің резиденциясы. Ол Астананың басты мақтанышы. Ақорда – ел дамуының жаңа философиясының көрнекі бейнесі. Ақордаға қойылған қазақстандық суретшілердің туындылары Қазақстанның тұтас тарихын таныта алады. Қазақтың маңдайына біткен талантты ұлы, белгілі суретші Бексейіт Түлкиевтің «Ұлы көш» атты картинасы көрген көздің жауын алып қана қоймай, сан мың ойға жетелеп, санаға серпін, сілкініс сыйлайды.
Ұлы Дала дәстүрі сабақтастығының сақталу идеясы мен еуразиялық толеранттылық мәдениеттің жалғасуы, өркениет биігіне ұмтылған Тәуелсіз Қазақстанның жасампаздығы – сәулеттік ансамбльдің композициялық өзегін құрайды. Бүгінде көрікті де әсем Астананың орталығындағы Сулы-жасыл бульвар, Қазақстан Президентінің резиденциясы – Ақорда, Астананың басты символы – «Бәйтерек», Қазақстан Тәуелсіздігінің символы – «Қазақ елі» монументі, Тәуелсіздік Сарайы, Бейбітшілік және келісім сарайы, «Астана Опера» театры, «Әзірет Сұлтан» мешіті, «Хан Шатыр», «Астана Арена» стадионы, Назарбаев Университет, тағы басқа да ғажайып ғимараттар көрсең көз тоятын сұлулық сыйлап, көкіректе мақтаныш сезімін ұялатады.
Астанадағы ғажайып орындардың бірі – «Хан Шатыр» сауда, ойын-сауық орталығы. Жаңа қала осінің солтүстік жағын ала бере, көздің жауын алатын, екі жүз метрлік, көшпенді алыптың қолымен тұрғызылған хан шатырлары қала тұрғындары мен қонақтарына есіктерін айқара ашып, көпшілікті таңғалдырып келеді. Бірегей сәулет-құрылыс тұжырымдамасы Сарыарқаның қатал климатына төтеп беретіндей ойластырылып, бірнеше табиғи ландшафт ұсынылған. Жарық, ылғалдылық пен температура жыл бойы бақыланып тұрады. «Хан Шатыр» ауа райы қатал аймақтың тұрғындары үшін жайлы орынға айналды. Елбасы идеясының бір жемісі болып табылатын «Хан Шатыр» – келешектегі шатырлы қалаға барар баспалдақ. Алтын шапақты күн мен 97 метрлік биіктігі, әлемдік жаратылыстың үш негізін білдіретін үш бөліктен тұратын ішкі сәулеті «Бәйтерек» монументін ерекшелендіріп қана қоймай, Қазақ елін әлемге мәлім етті. «Бәйтерек» десе – Астана, Астана десе – «Бәйтерек» деп қатар аталатын егіз ұғымға айналды. «Бәйтерек» – Қазақстан символы! «Бәйтерек» – Астана символы!
Адам қиялының жемісі Астанаға келушілерге кең-байтақ Қазақстанды алақанда тұрғандай бір мезгілде аралап көріп, оның сәулеті мен жерінің тарихымен танысып ертегідей елітер керемет сәт сыйлауға ие болды. Сөзіміздің дәлелі – «Атамекен – Қазақстан картасы» этномемориалдық кешені. Еліміздің түкпір-түкпірінен және шетелдерден келушілерге бір мезгілде тарихымыз бен табиғатымызды таныта алатын бұл кешен елордамызға көркем көрініс қана емес, тарихи келбет беріп тұр. Осы этнопарк жанында күмбезді кеңістік, океанариум, кинозалдан тұратын «Думан» ойын-сауық кешені бар. Күмбезді залда Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, Ұлы Қытай қорғаны, Галикарнас кесенесі, Бостандық ескерткіші орналасқан. Ал акватеатрда қызықты көл шоуын және қастарындағы жыртқыш балықтарды бақылауға болады. Ерте замандағы хандықтардың құрылуынан бастап Қазақстанның егемендігін алғанға дейінгі уақытты қамтитын, тарихымызды тамашалай алатын Елбасының мәдени орталық мұражайы Астана ажарын аша түскен.
Тәуелсіздігіміздің тұғырындай аспанға асқақ қарап тұрған «Қазақ елі» тарихи ескерткіш монументі біздің қаншалықты іргеміз берік, шаңырағымыз биік екенін білдіреді. Стеланың ұшар басында бейнеленген алып Самұрық құс – еркіндіктің, күш-қуаттың, кеңдік пен тәкаппарлықтың символы. Мәрмәр тастан жасалған асқақ мұнараның ұшар басында заңғар аспан еркесі – Самұрық құстың бейнесі қондырылған. Сондай-ақ, астанамыз – келісімді ойлардың, ізгі ниет пен игі тілеудің, кемелді келешектің қаласы. Сарыарқа самалымен тербелген ерке Есілдің бойындағы ғажап қала. Ол 2017 жылы ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрмені жоғары деңгейде ұйымдастырып, өткізуге дайындалуда.
Нұрсұлтан Назарбаев – Астананың бас құрылысшысы ғана емес, бас сәулетшісі әрі барлық идеялардың авторы. Бас қаланы салуға жаны мен рухын қатар салған Мемлекет басшысы алдына үлкен міндеттер қоя білді және оларды орындап келеді. Өзінің төл перзентіне айналған Астана туралы Елбасы «Еуразия жүрегінде» атты кітабында: «… Ерке Есіл жағасында бой көтерген, ерекше сәулеттік ландшафты бар, бірегей мүсіндік нышандары сап түзеген, жоғары технологиялы болашаққа ұмтылған, өзгені сыйлап, өзінің жаңа астанасы мен өз елін шексіз мақтаныш тұтатын көп ұлтты және көп дінді халқы бар әсем де мейірлі астанамыз, міне, осындай қала», – деп жазады.
Ең құнды байлық адам капиталы дейтін болсақ, Астана адамдарымен асқақ, адамдарымен алып. Ел дамуының негізгі көрсеткіштерінің бірі болып табылатын Астананың өсіп, көркеюі осы адамдардың еңбегіне тікелей байланысты. Халық игілігіне салынып жатқан керемет кешендерге қамқорлықпен қарап, көзінің қарасындай қорғап жүруі, Астананың дамуына үлес қосуы – өз Отанына деген кез келген қазақстандықтың азаматтық борышы және парызы.
Елбасы – халқының тірегі. Бір тілекте жүргенде ғана межелеген мақсатымызға жетіп, шыңды да бағындыра алатынымызды уақыт көрсетіп отыр. Сондықтан да бәріміз бір атаның баласындай бірлікте, ынтымақта ұйымдасып, ұрпаққа тәуелсіз Қазақстанның тұрақтылығы мен баяндылығын сақтап, оны жеткізуді ойлайық.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында Шерхан Мұртаза: «Басшы біреу болсын, басқамыз соған тіреу болайық!», – деген еді. Өте дұрыс айтылған. Ендеше, барлығымыз Елбасымызға тіреу бола білейік.
Оңалбай АЯШЕВ,
Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институтының ректоры,
педагогика ғылымдарының докторы, профессоры.