Астананың толық газдандырылуы қашан аяқталады?

Астана қаласын толық газбен қамту ұзақ жылдар күттірген маңызды жобалардың бірі. Елорданы «көгілдір отынмен» қамтамасыз ету экологияны жақсартып, тұрғындардың өмір сапасын арттыруға бағытталған. Астана қаласы бұрын ТМД астаналары ішінде орталықтандырылған газ жүйесі жоқ жалғыз қала болатын. Елордаға табиғи газ тарту туралы бастамалар кеңес дәуірінен бері айтылып, арада 60 жылдай уақыт өткенде ғана іске асты деуге болады. 2019 жылы «Сарыарқа» магистральді газ құбырының құрылысы басталып, сол жылдың соңында елордаға алғашқы рет табиғи газ жетті. Содан бері қала ішіндегі жүздеген шақырым таратушы желілер кезең-кезеңімен төселіп келеді. 2019 жылы басталған ауқымды газдандыру жұмыстары бүгінде мәресіне жақын қалды деуге болады. Ресми мәліметке сәйкес, қазір Астана газ инфрақұрылымының құрылысы 95% деңгейіне жеткен. Ендеше, елорда толық қашан газдандырылмақ, қандай жұмыстар атқарылды және бұл тұрғындарға не береді?

Астана қаласы әкімдігінің дерегінше, 2023 жылдың соңына қарай елорда тұрғындарының шамамен 95%-ы табиғи газға қол жеткізді. Дегенмен толық газдандыру мерзімі бірнеше рет кейінге шегерілген. 2022 жылы сол кездегі қала әкімі Алтай Көлгінов астананы 2023 жылы толық газдандырамыз деп уәде еткен еді, кейін QazaqGaz компаниясы бұл межені 2025 жылға ығыстырды. Алайда, соңғы жоспар бойынша Астананың 100% газдандырылуы тек 2026 жылы аяқталады. Яғни елорда халқы толық газға қосылуы үшін тағы біраз күтуге тура келеді.

Қазіргі уақытта газ желілері қала шетінде орналасқан бірнеше тұрғын алаптарына тартылған. Мәселен, Көктал-1, Көктал-2, Агроқалашық, Өндіріс (Промышленный), Привокзальный (Теміржолшылар), Оңтүстік-Шығыс (екі жағы), Құйғанжар, Мичурино, Интернациональный сынды шағын аудандарға газ жетті. Сондай-ақ қала маңындағы Үркер (Ильинка), Тельман, Пригородный, Family Village, Оңдырыс сияқты тұрғын массивтерінде магистральдық құбырлар мен таратушы желілер салынуда. Ресми ақпарат бойынша, Астанада бүгінде 800 шақырымнан астам газ желілері, 27 газ тарату пункті мен 58 шкафтық пункт жұмыс істеп тұр. 2023 жылдың өзінде газ инфрақұрылымының екі кезеңі аяқталып, жоғарыда аталған шағын аудандар көгілдір отынға қосылды.

Газға қосылған абоненттердің саны да күн санап өсуде. Энергетика басқармасының мәліметінше, қазіргі таңда елордада 12 мыңнан астам үй (абонент) газға қосылған, бұл 216 мыңдай тұрғынды қамтиды. Жалпы, Астана толық газдандырылған кезде шамамен 300 мың адам табиғи газдың игілігін көреді деп болжанып отыр. Бұл – қала халқының едәуір бөлігі үшін үйін жылыту мен ас дайындауда экологиялық таза отын қолжетімді болады деген сөз.

Жоспар бойынша, Астана қаласын газдандырудың соңғы кезеңі 2024-2026 жылдары жүзеге аспақ. Осы мерзімде қала шетінде қалған жоғарыда аталған бірнеше тұрғын алабы толығымен газ инфрақұрылымына қосылады. Қаржы уақытылы бөлінсе, 2025 жылдың соңына дейін газ құбырларын тарту жұмыстары аяқталуы тиіс еді. Ал 2026 жылы елорда тұрғындарының соңғы легі көгілдір отынға қол жеткізеді деп күтілуде. Яғни ресми межеге сай, Астана 2026 жылдың соңында толық газдандырылады.

Астана әкімдігі газ желісін тартумен қатар тұрғындарды жаппай газға қосу үшін әкімшілік кедергілерді азайтуда. Мысалы, газға қосылу рәсімі оңайлатылып, бұрын талап етілетін кейбір құжаттар саны қысқартылды. Нәтижесінде газға қосылған абоненттер саны қысқа уақытта 3 мыңнан 8 мыңға артқан. Сонымен бірге, халыққа қолдау ретінде әр үйге газ есептегіш құрылғылар тегін орнатылып жатыр. Әлеуметтік әлжуаз топтар үшін үйді газға қосу шығынына 448,5 мың теңге (130 АЕК) көлемінде өтемақы қарастырылған. Одан бөлек, кейбір банктер арқылы тұрғындарға пайызсыз несие немесе бөліп төлеу мүмкіндігі беріледі. Осы шаралар тұрғындарға газға көшу процесін жеңілдетуді көздейді.

Астананы газдандырудың басты пайдасы – қаланың экологиялық жағдайын жақсарту. Бұрын елорданың жеке сектор тұрғындары қыс мезгілінде көмір жағып, шаһар үстін көк түтін басатын. Енді біртіндеп бұл мәселе шешімін тауып келеді. Ресми дерекке сүйенсек, қаладағы жылу электр орталықтары (ЖЭО-1 және ЖЭО-2) қазандықтарының басым бөлігі газға ауыстырылды. Нақты айтқанда, 16 ірі қазандық (10 қазандық ЖЭО-1-де және 6 қазандық ЖЭО-2-де) енді көмірдің орнына газ жағады. Мұның нәтижесінде атмосфераға зиянды шығарынды көлемі жылына 40 мың тоннаға азаяды деп күтілуде. Сондай-ақ, жекеменшік үй секторында газ баллондарын қолдану қажеттігі жойылып, тұрмыстық газ баллондарының жарылуы сияқты төтенше оқиғалар тәуекелі минимумға түседі.

Елорда әкімдігі газдандырудың экономикалық тиімділігін де атап өтуде. Мысалы, әлеуметтік нысандарды (мектеп, аурухана т.б.) дизельдік отыннан газға көшірудің арқасында бір ғана жылыту маусымында 977 миллион теңге бюджет қаражаты үнемделген. Яғни газ көмір мен дизель отынына қарағанда анағұрлым арзан және тиімді жанар­-жағармай көзі болып отыр.

Экологтардың айтуынша, алдағы бірнеше жылда Астана толығымен газға көшсе, қаланың ауасындағы зиянды заттар концентрациясы айтарлықтай төмендейді. Қыста жиі байқалатын қара түтін мен жағымсыз иіс мәселесі шешіліп, тұрғындардың денсаулығына қолайлы жағдай туады. Автокөлік пен өндіріс орындары қала ауасын бәрібір ластайды, бірақ басты ластауыштардың бірі – жеке үйлердің мұржаларынан шығатын түтін мен ескі жылу қазандықтары болатын. Сондықтан газдандыруды елорда экологиясын сауықтырудың маңызды қадамы деп сеніммен айтуға болады.

Қорыта айтқанда, Астананы толық газдандыру жобасы 2026 жылы аяқталуы тиіс. Сол уақыттан бастап елордадағы жүз мыңдаған тұрғындар көгілдір отынның игілігін көріп, үйлерін көмірсіз жылытады деп күтіледі. Бұл қала экологиясына оң әсер етіп, елорда аспанын бұрынғыдай түтін баспауына жағдай жасайды. Газдандыру жұмыстары қарқынды жүріп жатқанымен, алғашқы жоспарлар кешіккенін ескерсек, жауапты мекемелер алдағы мерзімді тағы созбас деп үміттенеміз. Қалай болғанда да, санаулы жылда бас қала толықтай газға көшіп, тұрғындар көп жыл күткен таза отынның пайдасын көрмек.